Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्

Transliteration

atha taṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā procuḥ sarve divaukasaḥ | dharmarājakṛte vyagrāḥ śrutvā śāpaṃ tathāvidham

Translation

پھر اسے روانہ ہوتے دیکھ کر، دھرم راج کے سبب پریشان تمام دیوتاؤں نے، ایسا شاپ سن کر، آپس میں کہا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Discourse connector
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (sequence marker)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object of दृष्ट्वा)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रस्थितम्: departed
• प्रस्थितम्: Visheshana (of तम्)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्तः

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• प्रोचुः: said
• प्रोचुः: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, परस्मैपद

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• दिवौकसः: the gods / heavenly dwellers
• दिवौकसः: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: दिवौकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• धर्मराज-कृते: about what was done by Dharmarāja
• धर्मराज-कृते: Adhikarana/Hetu (Regarding/Cause)
• Type: Noun
• Root: धर्मराज (प्रातिपदिक) + कृत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मराजेन कृतम्/धर्मराजस्य कृते)

• व्यग्राः: agitated / anxious
• व्यग्राः: Karta (Predicate of सर्वे)
• Type: Adjective
• Root: व्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• शापम्: curse
• शापम्: Karma (Object of श्रुत्वा)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा-विधम्: of such a kind
• तथा-विधम्: Visheshana (of शापम्)
• Type: Adjective
• Root: तथा (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तथा विधः)

Speaker

Sūta (narrative voice implied)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A clustered assembly of devas, faces tense and turned toward the departing sage; Dharmarāja appears troubled at center, while the sky-court vibrates with anxious murmurs.

Characters & Entities

• Devas
• Dharmarāja
• Māṇḍavya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is cosmic in scope; when its administrator is cursed, even the gods become concerned for universal order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.