Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 92

Devanagari script

पद्मपत्रेक्षणा रम्या चन्द्रबिम्बसमानना । मध्ये क्षामा सुगौरांगी पीनोन्नतपयोधरा

Transliteration

padmapatrekṣaṇā ramyā candrabimbasamānanā | madhye kṣāmā sugaurāṃgī pīnonnatapayodharā

Translation

وہ نہایت دلکش تھی—کنول کے پتّے جیسی آنکھیں، چاند کے قرص سا چہرہ؛ کمر میں باریک، گوری اندام، اور بھرے ہوئے بلند پستانوں والی—روشن شباب میں جلوہ گر ہوئی۔

Word by Word

• पद्मपत्र-ईक्षणा: lotus-petal-eyed
• पद्मपत्र-ईक्षणा: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-भावे तत्पुरुष (पद्मपत्रे इक्षणे यस्याः)

• रम्या: lovely
• रम्या: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• चन्द्रबिम्ब-सम-आनना: moon-disc-faced
• चन्द्रबिम्ब-सम-आनना: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + बिम्ब (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + आनना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (चन्द्रबिम्बेन समं आननं यस्याः)

• मध्ये: in the middle / at the waist
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in the middle/waist)

• क्षामा: slender
• क्षामा: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षाम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• सु-गौर-अङ्गी: fair-limbed
• सु-गौर-अङ्गी: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + गौर (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (सु-गौरं अङ्गं यस्याः)

• पीन-उन्नत-पयोधरा: having full, high breasts
• पीन-उन्नत-पयोधरा: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीन (प्रातिपदिक) + उन्नत (प्रातिपदिक/कृदन्त) + पयोधरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-श्रृङ्खला (पीनाः उन्नताः पयोधराः यस्याः)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Skanda narration within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-sattamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Dīrghikā appears in radiant youth: lotus eyes, moonlike face, slender waist, fair limbs, full uplifted breasts; she stands luminous, adorned simply, with an aura indicating divinity rather than sensuality alone.

Characters & Entities

• Dīrghikā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse frames restored youth and auspicious form as visible signs of divine favor and tīrtha-generated merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This is part of a continuing tīrtha-māhātmya narrative in Nāgarakhaṇḍa; the site name is not explicitly present in the verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive verse illustrating the fruit (phala) of grace rather than a practice.