Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 89

Devanagari script

ततः सूर्यांशुसंस्पृष्टः स मृतश्च सुकुष्ठभाक् । विबुधानां करैः स्पृष्टः पुनरेव समुत्थितः

Transliteration

tataḥ sūryāṃśusaṃspṛṣṭaḥ sa mṛtaśca sukuṣṭhabhāk | vibudhānāṃ karaiḥ spṛṣṭaḥ punareva samutthitaḥ

Translation

پھر سورج کی کرنوں کے لمس سے وہ شخص—جو مر چکا تھا اور کوڑھ میں مبتلا تھا—دیوتاؤں کے ہاتھوں کے لمس سے دوبارہ جی اُٹھا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक-अव्यय (adverb of sequence)

• सूर्यांशु-संस्पृष्टः: touched by the sun’s rays
• सूर्यांशु-संस्पृष्टः: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सूर्यांशु (प्रातिपदिक; सूर्य + अंशु) + सम्-स्पृश् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष (सूर्यांशुभिः संस्पृष्टः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मृतः: dead
• मृतः: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• सुकुष्ठभाक्: afflicted with severe leprosy
• सुकुष्ठभाक्: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + कुष्ठ (प्रातिपदिक) + भज् (धातु) → भाक् (कृदन्त)
• Form: भाक्-प्रत्ययान्त (possessive) कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सुकुष्ठं भजते/भजति इति)

• विबुधानाम्: of the gods
• विबुधानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विबुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• करैः: by (their) hands
• करैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• स्पृष्टः: touched
• स्पृष्टः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• समुत्थितः: arose / revived
• समुत्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Skanda narration within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-sattamāḥ

Visual Art Cues

Scene: A lifeless, leprosy-afflicted man lies near a sacred spot; the Sun’s rays strike him like golden spears; celestial beings descend, their hands touching him; his body regains vitality as onlookers gasp.

Characters & Entities

• Sūrya
• Vibudhas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse proclaims the extraordinary purifying and life-restoring power that manifests through divine agencies when a sacred place’s merit (tīrtha-mahimā) is activated.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse highlights miraculous tīrtha efficacy in the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; the specific site name is not stated in this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite (snāna/dāna/japa) is stated here; it narrates the miracle of revival through divine touch and solar rays.