Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

रतिप्रीतिसमायुक्तः स्थितस्तत्र स्मरस्तथा । मूर्तो ब्राह्मणशार्दूलाः श्रेष्ठं प्रासादमाश्रितः

Transliteration

ratiprītisamāyuktaḥ sthitastatra smarastathā | mūrto brāhmaṇaśārdūlāḥ śreṣṭhaṃ prāsādamāśritaḥ

Translation

وہاں سمر بھی رتی اور پریتی کے ساتھ متحد ہو کر ٹھہرا رہا؛ اور مجسم ہو کر، اے برہمنوں کے شیروں، اُس بہترین مندر-محل میں مقیم ہوا۔

Word by Word

• रतिप्रीतिसमायुक्तः: endowed with love and delight
• रतिप्रीतिसमायुक्तः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रति + प्रीति + समायुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक); समायुक्त < सम्+आ+युज् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समाहार/द्वन्द्वपूर्वपद-तत्पुरुषः (रति-प्रीतिभ्यां समायुक्तः)

• स्थितः: standing/remaining
• स्थितः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)

• स्मरः: Smara (Kāma)
• स्मरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Kāma)

• तथा: also/likewise
• तथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• मूर्तः: embodied/manifest
• मूर्तः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• ब्राह्मणशार्दूलाः: O tigers among Brahmins
• ब्राह्मणशार्दूलाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), बहुवचन; कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषप्रायः (ब्राह्मणाः शार्दूलाः इव)

• श्रेष्ठम्: excellent/best
• श्रेष्ठम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• प्रासादम्: palace/temple
• प्रासादम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आश्रितः: having taken refuge in/residing in
• आश्रितः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: आ+श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (having resorted to)

Speaker

Kārttikeya (Skanda) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (addressed as brāhmaṇa-śārdūlāḥ)

Visual Art Cues

Scene: A grand prāsāda with carved pillars; within, Smara appears embodied, flanked by Rati and Prīti, all serene and auspicious rather than provocative; devotees offer flowers and perfumes, emphasizing harmony.

Characters & Entities

• Smara (Kāmadeva)
• Rati
• Prīti
• Prāsāda (temple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely symbolic; the Purāṇic vision treats the deity’s presence as abiding and accessible through the shrine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The excellent prāsāda connected to Smara and the Kāmeśvara context within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly supports temple-centered worship by emphasizing the deity’s residence in the prāsāda.