Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

तस्मादेतां शिलारूपां त्वमाराधय चित्तज । येन कुष्ठः क्षयं याति ततस्तेजोऽभिवर्धते

Transliteration

tasmādetāṃ śilārūpāṃ tvamārādhaya cittaja | yena kuṣṭhaḥ kṣayaṃ yāti tatastejo'bhivardhate

Translation

پس اے چِتّج (کام دیو)، تم اس کو جو پتھر کی صورت اختیار کیے ہوئے ہے، عقیدت سے پوجو؛ اس سے کوڑھ مٹ جائے گا اور پھر تمہاری تابانی دوبارہ بڑھ جائے گی۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति तद्धित-प्रयोगवत् अव्ययम्; अपादानार्थे (ablative sense) “therefore/from that”

• एताम्: this (her/this one)
• एताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• शिला-रूपाम्: having the form of a stone
• शिला-रूपाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शिला (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शिलारूपा = “शिलायाः रूपम् इव/शिलारूपा” (determinative)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (Nominative), एकवचन

• आराधय: worship; propitiate
• आराधय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√राध् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• चित्तज: O mind-born (Kāma)
• चित्तज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त-प्रत्यय, “born”)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; चित्तज = “चित्तात् जातः” (mind-born; Kāma)

• येन: by which; whereby
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; “by which/whereby”

• कुष्ठः: leprosy
• कुष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षयम्: destruction; end
• क्षयम्: Gati-Karma (Goal/Object of motion)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• याति: goes; comes to
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; “then/thereupon/from that” (ablative/adverbial)

• तेजः: splendour; energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभिवर्धते: increases; grows
• अभिवर्धते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-√वृध् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Speaker

Advising voice within the narrative (likely a divine or authoritative counselor; exact identity not explicit here)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saubhāgya-kūpa (implied; named explicitly later)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Cittaja (Kāma)

Visual Art Cues

Scene: A radiant but afflicted Kāma (Cittaja) stands by a sacred kuṇḍa; a dark, smooth śilā-mūrti rests on a pedestal under a small canopy; sages or a divine speaker instruct him to worship; the water glows with healing light.

Characters & Entities

• Cittaja (Kāma)
• Śilā-rūpa (stone-form)
• Kuṣṭha (leprosy)
• Tejas (radiance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion directed to a sanctified form (even a śilā/stone manifestation) restores purity, health, and spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Kāmeśvarapura tīrtha-complex, where a sanctified stone-form and kuṇḍa are praised for miraculous relief.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship/propitiation (ārādhana) of the śilā-rūpa is prescribed as the means for the destruction of kuṣṭha and return of tejas.