Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

ततश्चाधोमुखो जातो लज्जया परया वृतः । प्रोवाच शापजं सर्वं हारीतस्य विचेष्टितम्

Transliteration

tataścādhomukho jāto lajjayā parayā vṛtaḥ | provāca śāpajaṃ sarvaṃ hārītasya viceṣṭitam

Translation

تب وہ گہری شرمندگی میں ڈھک کر سر جھکا بیٹھا اور بولا کہ یہ سب کچھ لعنت (شاپ) سے پیدا ہوا ہے—ہاریّت سے وابستہ بدکرداری کے سبب۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — 'then'

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• अधोमुखः: down-faced; with face lowered
• अधोमुखः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधोमुख (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अधः मुखं यस्य/अधोमुखः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जातः: became
• जातः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) प्रयुक्तः विधेयवत्; पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचन; 'became/was born (i.e., became)'

• लज्जया: by shame
• लज्जया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लज्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• परया: great; intense
• परया: Karana (Instrument-qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; लज्जया इति विशेषण

• वृतः: covered; overcome
• वृतः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु) → वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'covered/overcome'

• प्रोवाच: he said
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• शापजम्: born of a curse; due to a curse
• शापजम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाप (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक/कृदन्तार्थ)
• Form: तत्पुरुष-समास (शापात् जातम्), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वम् इति विशेषण

• सर्वम्: everything; all (of it)
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'everything'

• हारीतस्य: of Hārīta
• हारीतस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हारीत (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)

• विचेष्टितम्: the deed; the misbehavior
• विचेष्टितम्: Karma (Object-apposition/कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वि + चेष्ट् (धातु) → विचेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'act/deed/behavior'

Speaker

Kusumāyudha (Kāma) (deduced from direct address in prior verse and narrative flow)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmeśvarapura-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kāma stands with head bowed, face turned downward in shame, hands folded; he narrates that the suffering is curse-born, tied to Hārīta’s episode; listeners stand attentive, grave, and compassionate.

Characters & Entities

• Kusumāyudha (Kāma)
• Hārīta
• Śāpa (curse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acknowledging fault and recognizing karmic causality prepares the seeker for purification through prescribed worship and tīrtha-sevā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative remains anchored in Kāmeśvarapura and soon points to a specific kuṇḍa whose sanctity removes afflictions.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified in this verse; it provides the moral-causal background (śāpa) that later worship will resolve.