Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 52

कामदेवोऽपि कुष्ठेन ग्रस्तो रौद्रेण च द्विजाः । शीर्णनासांघ्रिपाणिश्च नेत्राणामप्रियोऽभवत्

kāmadevo'pi kuṣṭhena grasto raudreṇa ca dvijāḥ | śīrṇanāsāṃghripāṇiśca netrāṇāmapriyo'bhavat

اے دوبار جنم لینے والو! کام دیو بھی ہولناک کوڑھ میں مبتلا ہو گیا؛ اس کی ناک، پاؤں اور ہاتھ گل سڑ گئے اور وہ دیکھنے میں ناگوار ہو گیا۔

कामदेवःKāmadeva (god of love)
कामदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकामदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कामस्य देवः (षष्ठी-तत्पुरुष)
अपिalso, even
अपि:
Sambandha/Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
कुष्ठेनby leprosy
कुष्ठेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
ग्रस्तःafflicted, seized
ग्रस्तः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootग्रस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seized/afflicted’—कामदेवस्य विशेषणम्
रौद्रेणby a fierce (condition)
रौद्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘fierce (disease/condition)’
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
द्विजाःO twice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयोगः (O brāhmaṇas)
शीर्णwithered
शीर्ण:
Qualifier within compound
TypeAdjective
Rootशॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समासपूर्वपद; ‘decayed, withered’—समासपूर्वपदम्
नासnose
नास:
Compound member
TypeNoun
Rootनासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासपूर्वपद (nose)
अङ्घ्रिfoot
अङ्घ्रि:
Compound member
TypeNoun
Rootअङ्घ्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (foot)
पाणिःhand
पाणिः:
Compound member
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (hand)
शीर्णनासअङ्घ्रिपाणिःhaving withered nose, feet and hands
शीर्णनासअङ्घ्रिपाणिः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीर्ण (कृदन्त) + नासा (प्रातिपदिक) + अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘whose nose, feet and hands are withered’—कामदेवस्य विशेषणम्
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
नेत्राणाम्of the eyes
नेत्राणाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अप्रियःunpleasant, displeasing
अप्रियः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘unpleasant/displeasing’
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Sūta (continuing narration from 51)

Type: kshetra

Listener: dvijāḥ / dvijasattamāḥ (brahmin audience)

Scene: Kāmadeva, once radiant, now afflicted with severe kuṣṭha: decayed nose, hands, and feet; his beauty eclipsed, evoking pity and cosmic alarm. Brahmins (dvijāḥ) witness and lament the ominous sign.

S
Sūta
K
Kāmadeva

FAQs

Even cosmic forces like desire (kāma) are subject to dharma; when distorted, they bring suffering and imbalance.

Not specified in this line; it sets up the wider tīrtha-māhātmya consequence narrative.

None in this verse; it describes affliction as a narrative turning point.