Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तिष्ठन्स दर्शने तस्या एकदृष्ट्या व्यलोकयत् । योगीव सुसमाधिस्थो ध्यायंस्तद्ब्रह्म संस्थितम्

Transliteration

tiṣṭhansa darśane tasyā ekadṛṣṭyā vyalokayat | yogīva susamādhistho dhyāyaṃstadbrahma saṃsthitam

Translation

وہ اس کی نگاہ کے سامنے کھڑا ہو کر بے پلک اسے تکنے لگا؛ گویا کوئی یوگی گہری سمادھی میں مستغرق ہو، اپنے من میں قائم برہمن کا دھیان کرتا ہوا۔

Word by Word

• तिष्ठन्: standing
• तिष्ठन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → तिष्ठत्/तिष्ठन् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle, शतृ/शतृँ), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (Masculine, Nominative singular)

• दर्शने: in/at the sight (presence)
• दर्शने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Locative singular)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Genitive singular)

• एकदृष्ट्या: with a single fixed gaze
• एकदृष्ट्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: एक-दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (Instrumental singular); समासः—एकया दृष्ट्या (with a single gaze)

• व्यलोकयत्: he looked at
• व्यलोकयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + लोक् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)

• योगी: a yogi
• योगी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Nominative singular)

• इव: like/as if
• इव: Upamana (उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• सुसमाधिस्थः: well-established in deep concentration
• सुसमाधिस्थः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-समाधि-स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सु (उपसर्ग/उपपद) + समाधौ स्थितः (well-established in samādhi)

• ध्यायन्: meditating
• ध्यायन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु) → ध्यायत्/ध्यायन् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Accusative singular)

• ब्रह्म: Brahman / the Absolute
• ब्रह्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• संस्थितम्: established/steadfast
• संस्थितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (agreeing with तत् ब्रह्म)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Nāgara-khaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: On a quiet riverbank, Kāma stands motionless, eyes unblinking, gazing at the woman as if in yogic absorption; the water glints behind her, and the air feels suspended.

Characters & Entities

• Kāmadeva
• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It contrasts worldly fixation with yogic one-pointedness, using samādhi imagery to highlight the power (and danger) of intense attention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not name the tīrtha; it continues a narrative embedded in the chapter’s tīrtha-māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; yogic vocabulary (samādhi, dhyāna, brahman) is used metaphorically.