Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 52

Devanagari script

अत्र क्षेत्रे पराऽन्यास्ति विख्याता चंद्रकूपिका तस्यां स्नातु यथान्यायं नित्यमेव महीपते

Transliteration

atra kṣetre parā'nyāsti vikhyātā caṃdrakūpikā tasyāṃ snātu yathānyāyaṃ nityameva mahīpate

Translation

“اس مقدس کْشیتْر میں ایک اور مشہور مقام ہے—چندر-کوپِکا (چاند کا کنواں)۔ اے راجا، قاعدے کے مطابق اس میں روزانہ اشنان کرنا چاہیے۔”

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• परा: another, further
• परा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (अन्या)

• अन्या: another (one)
• अन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (स्त्रीलिङ्गे)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• विख्याता: well-known, renowned
• विख्याता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (चंद्रकूपिका)

• चंद्रकूपिका: the Moon-well (name of a well)
• चंद्रकूपिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चंद्र-कूपिका (प्रातिपदिक; चंद्र + कूपिका)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चंद्रस्य कूपिका)

• तस्याम्: in that (well)
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• स्नातु: let him bathe
• स्नातु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• यथा: according as
• यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as, according to)

• न्यायम्: proper rule, due procedure
• न्यायम्: Kriya-visheshana (Manner/रीति)
• Type: Noun
• Root: न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अव्ययीभावे उपपद-सम्बन्धः (यथा + न्यायम्)

• नित्यम्: daily, always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचनम् (adverbial accusative)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• महीपते: O king (lord of the earth)
• महीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही-पति (प्रातिपदिक; मही + पति)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महीयाः पतिः)

Speaker

Kṣetra-devatā (Deity of the sacred site)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candra-kūpikā

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (māhīpati)

Visual Art Cues

Scene: A circular stone-lined well gleams under moonlight; pilgrims descend steps with water-pots, performing orderly bathing rites while a narrator addresses the king.

Characters & Entities

• Candra-kūpikā
• Mahīpati (King)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Daily disciplined tīrtha-snāna, performed properly, is upheld as a purifier and sustainer of well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candra-kūpikā, the renowned ‘Moon-well’ located within the kṣetra described in Nāgara-khaṇḍa Adhyāya 133.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe in Candra-kūpikā regularly (nityam), following due procedure (yathā-nyāyam).