Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ततस्तदाश्रयात्स्थानमजागृहमिति स्मृतम् । सर्वैर्जनैर्धरा पृष्ठेदर्शनाद्व्याधिनाशनम्

Transliteration

tatastadāśrayātsthānamajāgṛhamiti smṛtam | sarvairjanairdharā pṛṣṭhedarśanādvyādhināśanam

Translation

اسی لیے، پناہ گاہ بن جانے کے سبب وہ مقام ‘اجاگृह’ (بکریوں کی پناہ) کے نام سے یاد کیا گیا۔ زمین پر رہنے والے سب لوگوں کے لیے، محض اس کا دیدار ہی بیماریوں کا نِقاب (نابودی) کر دیتا ہے۔

Word by Word

• ततः: thereupon, therefore
• ततः: Discourse link (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (therefore/then)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive: 'of that')

• आश्रयात्: from the refuge/support
• आश्रयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• स्थानम्: the place
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अजागृहम्: goat-house
• अजागृहम्: Predicate nominative (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अजा-गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (अजायाः गृहम्)

• इति: thus
• इति: Quotation marker (उक्तिसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• स्मृतम्: was called/known
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे (passive sense: 'was called/remembered')

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; जनैः इति विशेषणम्

• जनैः: people
• जनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• धरा: the earth
• धरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पृष्ठे: on the back/surface
• पृष्ठे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दर्शनात्: from seeing (it)
• दर्शनात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• व्याधिनाशनम्: destruction of diseases
• व्याधिनाशनम्: Predicate nominative (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्याधि-नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (व्याधीनां नाशनम्)

Speaker

Sūta (deduced: Māhātmya-style narration within Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ajāgṛha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijas / brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: A sacred spot marked as Ajāgṛha, with pilgrims arriving and simply beholding it; a subtle aura indicates disease-destruction and refuge.

Characters & Entities

• Ajāgṛha (tīrtha/spot)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place becomes powerful through refuge and dharmic association; even simple darśana of such a tīrtha grants tangible relief, here expressed as freedom from disease.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The place named Ajāgṛha, celebrated as a refuge-site whose very sight is said to remove ailments.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed here; the stated practice is darśana—visiting and beholding the site.