Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 130›Shloka 8
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

तत्र या कुरुते स्नानं तृतीयायां समाहिता । नारी मार्गसिते पक्षे सा सौभाग्यवती भवेत् । अथ दौर्भाग्यसंपन्ना काणा वृद्धाऽथ वामना । अभीष्टा जायते सा च तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

Transliteration

tatra yā kurute snānaṃ tṛtīyāyāṃ samāhitā | nārī mārgasite pakṣe sā saubhāgyavatī bhavet | atha daurbhāgyasaṃpannā kāṇā vṛddhā'tha vāmanā | abhīṣṭā jāyate sā ca tatprabhāvāddvijottamāḥ

Translation

اے دْوِجوتّم! جو عورت مارگشیِرش کے شُکل پکش کی تِرتیا کو یکسوئی کے ساتھ وہاں غسل کرے وہ سہاگن اور صاحبِ سعادت ہو جاتی ہے۔ اگرچہ وہ بدقسمتی میں مبتلا ہو—ایک آنکھ سے کانا، بوڑھی یا پست قامت—تب بھی اس تیرتھ کے اثر سے وہ مطلوب و پسندیدہ بن جاتی ہے۔

Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
याshe who
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (she who)
कुरुतेdoes / performs
कुरुते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
स्नानम्bath
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तृतीयायाम्on the third (tithi)
तृतीयायाम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतृतीया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तिथिवाचक (on the third lunar day)
समाहिताcomposed / attentive
समाहिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमाहित (कृदन्त; √धा धातु)
Formभूतकृत्-प्रत्ययान्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग: सम् + आ; (collected/intent)
नारीa woman
नारी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मार्गसितेin the bright (fortnight) of Mārgaśīrṣa
मार्गसिते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमार्ग + सित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समासः (मार्गे सितः = मार्ग-शुक्लः/मार्गशीर्ष-शुक्लः इत्यर्थे); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies पक्षे)
पक्षेin the fortnight
पक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (she)
सौभाग्यवतीfortunate / possessing good fortune
सौभाग्यवती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसौभाग्य + वत् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः/तद्धितान्त (सौभाग्यं अस्याः अस्ति); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अथthen / moreover
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (particle: then/now)
दौर्भाग्यसंपन्नाendowed with misfortune
दौर्भाग्यसंपन्ना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदौर्भाग्य + संपन्न (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समासः (दौर्भाग्येन संपन्ना); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
काणाone-eyed
काणा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकाण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
वृद्धाold
वृद्धा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
अथor / then
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (particle)
वामनाdwarf / short
वामना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
अभीष्टाdesired / pleasing
अभीष्टा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअभीष्ट (कृदन्त; √इष् धातु)
Formभूतकृत्-प्रत्ययान्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (desired/pleasing)
जायतेis born / becomes
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तत्प्रभावात्due to its power/effect
तत्प्रभावात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य प्रभावः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (द्विजेषु उत्तमाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense though form = nom. pl.)
Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kātyāyanī/Śāṇḍilyā-associated kuṇḍa-tīrtha (implied)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (addressed)

Visual Art Cues

Scene: At dawn on śukla tṛtīyā of Mārgaśīrṣa, women bathe with concentrated minds in a stepped pond; lamps and offerings line the ghats; the scene subtly shows restoration of beauty/fortune and removal of bodily afflictions as symbolic radiance.

Characters & Entities
M
Mārgaśīrṣa (month)
T
Tṛtīyā (lunar day)
S
Snāna
T
Tīrtha

FAQs

A tīrtha is depicted as compassionate power: sincere observance and faith can transform misfortune into auspiciousness.

The tīrtha(s) described in Adhyāya 130—contextually linked with Kātyāyanī and Śāṇḍilyā—where this prescribed snāna is performed.

A focused snāna (ritual bath) on Mārgaśīrṣa month, bright fortnight, tṛtīyā (third tithi), aimed at saubhāgya and well-being.

←Previous Verse
Next Verse→