Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

तत्र पूर्वं गता गौरी परित्यज्य महेश्वरम् । गंगेर्ष्यया महाभागे ज्ञात्वा क्षेत्रं सुसिद्धिदम्

Transliteration

tatra pūrvaṃ gatā gaurī parityajya maheśvaram | gaṃgerṣyayā mahābhāge jñātvā kṣetraṃ susiddhidam

Translation

پہلے گوری مہیشور کو چھوڑ کر وہاں گئی؛ اے نہایت بخت ور! گنگا کی رشک سے اس نے اس کھیتر کو اعلیٰ سِدھیوں کا عطا کرنے والا جانا۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचकः (there)

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (formerly/earlier)

• गता: went
• गता: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः (gone)

• गौरी: Gaurī
• गौरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: परि + त्यज् (धातु) → परित्यज्य (कृदन्त, ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्तः (gerund): 'having abandoned'

• महेश्वरम्: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयः

• गङ्गेर्ष्यया: through jealousy of Gaṅgā
• गङ्गेर्ष्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा + ईर्ष्या (प्रातिपदिक; गङ्गा-ईर्ष्या)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (jealousy regarding/for Gaṅgā)

• महाभागे: O greatly fortunate one
• महाभागे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक; महा + भाग)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः (O fortunate lady)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात्वा (कृदन्त, क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः (gerund): 'having known'

• क्षेत्रम्: the sacred place
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सुसिद्धिदम्: granting excellent success
• सुसिद्धिदम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुसिद्धिद (प्रातिपदिक; सु + सिद्धि + द)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (qualifying क्षेत्रम्)

Speaker

Sage (instructor)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Gaurī departs from Maheśvara in a moment of wounded jealousy, traveling toward Hāṭakeśvara-kṣetra; Śiva remains calm; Gaṅgā is hinted as a luminous river-goddess presence; the destination kṣetra glows as ‘siddhidam’.

Characters & Entities

• Gaurī
• Maheśvara
• Gaṅgā
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even human-like emotions in Purāṇic narratives are redirected toward discovering sacred places that transform the heart and grant siddhi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is praised as “susiddhidam,” a bestower of excellent spiritual success.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual here; it provides the mythic background establishing the kṣetra’s potency.