Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 58

Devanagari script

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वांछितं हृदि

Transliteration

yājñavalkya uvāca | yadi tuṣṭaḥ suraśreṣṭha vedādhyayanasaṃbhave | gururbhava mamādyaiva mamaitadvāṃchitaṃ hṛdi

Translation

یاج्ञولکْیَ نے کہا: “اگر آپ راضی ہیں، اے دیوتاؤں میں برتر، تو وید کے ادھیयन کے ظہور کے لیے—آج ہی میرے گرو بن جائیں۔ یہی میرے دل کی آرزو ہے۔”

Word by Word

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of addressed deity)

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुरश्रेष्ठ (प्रातिपदिक: सुर + श्रेष्ठ)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• वेदाध्ययनसंभवे: O one born from Vedic study (epithet)
• वेदाध्ययनसंभवे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वेदाध्ययनसंभव (प्रातिपदिक: वेद + अध्ययन + सम्भव)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन; हेतुवाचक-सम्बोधन (as epithet)

• गुरुः: a teacher
• गुरुः: Karta (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन; विधेय (predicate noun)

• भव: become; be
• भव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मम: of me; my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (time adverb)

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन; ‘this’ (subject of implied ‘is’)

• वाञ्छितम्: desired
• वाञ्छितम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाञ्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of ‘एतत्’)

• हृदि: in (my) heart
• हृदि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन

Speaker

Yājñavalkya

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Yājñavalkya, serene and resolute, asks Bhāskara to become his guru ‘today itself’ so that Vedic learning may arise; the moment is intimate, quiet, and luminous.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Suraśreṣṭha (Bhāskara/Sūrya)
• Veda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest boon is right knowledge: the devotee seeks a guru and Vedic wisdom rather than worldly gain.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, where worship culminates in the gift of sacred learning.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional prescription: seek divine guidance for śāstra-adhyayana (Vedic study) and accept the deity as guru through humility and intent.