Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

इत्युक्त्वा वचनं भूपं याज्ञवल्क्यः स वै द्विजः । जगाम स्वगृहं तूर्णं निस्पृहत्वं समाश्रितः

Transliteration

ityuktvā vacanaṃ bhūpaṃ yājñavalkyaḥ sa vai dvijaḥ | jagāma svagṛhaṃ tūrṇaṃ nispṛhatvaṃ samāśritaḥ

Translation

یوں بادشاہ سے یہ بات کہہ کر وہ برہمن یاج्ञولکیہ بےرغبتی اختیار کیے ہوئے تیزی سے اپنے گھر چلا گیا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• वचनम्: words / speech
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• भूपम्: the king
• भूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय/पादपूरण

• द्विजः: a brāhmaṇa (twice-born)
• द्विजः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• स्व-गृहम्: to his own house
• स्व-गृहम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्वं गृहं)

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverb: quickly)

• निस्पृहत्वम्: detachment / desirelessness
• निस्पृहत्वम्: Karma (Object/State assumed/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निस्पृहत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समाश्रितः: having resorted to / having adopted
• समाश्रितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle in sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual narration within the Purāṇic dialogue)

Visual Art Cues

Scene: Yājñavalkya turns away from the royal court and walks briskly toward a simple hermitage-house, carrying a water-pot and staff; the king remains behind, subdued; the mood is calm, not confrontational.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Bhūpa (King)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Non-attachment safeguards dharma; a sage preserves the sanctity of ritual by refusing improper demands and remaining desireless.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned in this verse; it serves the moral arc within the tīrtha-mahātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it underscores the ethical boundary around ritual performance.