Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

प्रत्येकं वरपुत्राणां वंशवृद्धिकरं परम् । आनंदजननं सम्यक्सर्वेषां राष्ट्रवासिनाम्

Transliteration

pratyekaṃ varaputrāṇāṃ vaṃśavṛddhikaraṃ param | ānaṃdajananaṃ samyaksarveṣāṃ rāṣṭravāsinām

Translation

ان مبارک بیٹوں میں سے ہر ایک شاہی نسل کی افزائش کا اعلیٰ سبب بنا اور واقعی مملکت کے تمام باشندوں کے لیے مسرت کا سرچشمہ ہوا۔

Word by Word

• प्रत्येकम्: each, individually
• प्रत्येकम्: Avyaya (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति + एक (अव्ययीभाव-समास/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; अव्ययीभाव-समासः; अर्थः ‘एकैकम्/one by one’ (adverb)

• वरपुत्राणाम्: of the excellent sons
• वरपुत्राणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (वरस्य पुत्राः)

• वंशवृद्धिकरम्: causing increase of the lineage
• वंशवृद्धिकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वंश + वृद्धि + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; तत्पुरुषः (वंशस्य वृद्धिं करोति)

• परम्: supreme, excellent
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्

• आनन्दजननम्: producing joy
• आनन्दजननम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आनन्द + जनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; तत्पुरुषः (आनन्दं जनयति)

• सम्यक्: properly, completely
• सम्यक्: Avyaya (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: properly/fully)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• राष्ट्रवासिनाम्: of the inhabitants of the kingdom
• राष्ट्रवासिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (राष्ट्रे वसन्ति)

Speaker

Sūta (deduced from immediate narrative context in Mahātmya-style telling; explicit in nearby verses)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: A panoramic kingdom scene: many princes in training, citizens celebrating, granaries full, temples active—symbolizing ‘vaṃśa-vṛddhi’ and ‘ānanda’ for all residents.

Characters & Entities

• varaputrāḥ
• rāṣṭravāsinaḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit (puṇya) and dharmic conduct support both personal continuity (lineage) and collective happiness (public welfare).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage belongs to a Tīrthamāhātmya in Nāgara Khaṇḍa; the specific tirtha is identified in the same adhyāya as the narrative proceeds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; it summarizes the auspicious social and dynastic fruits associated with dharma and the tirtha’s influence.