Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

एतत्प्राप्तिपुरंनाम एषा साभ्रमती नदी । गर्तातीर्थमिदं पुण्यमेतस्याः परिकीर्तितम्

Transliteration

etatprāptipuraṃnāma eṣā sābhramatī nadī | gartātīrthamidaṃ puṇyametasyāḥ parikīrtitam

Translation

یہ مقام ‘پراپتی پور’ کے نام سے معروف ہے اور یہ ‘سابھرَمَتی’ ندی ہے۔ اسی کے تعلق سے یہاں ‘گرتا تیرتھ’ نامی نہایت پُنیہ بخش گھاٹ کی مہیمہ بیان کی گئی ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• प्राप्ति: of attainment
• प्राप्ति: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समास-पूर्वपदार्थ)

• पुरम्: city
• पुरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः (indeclinable particle meaning ‘by name/called’)

• एषा: this (she)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• सा: that (she)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अभ्रमती: (the river) Abhramatī
• अभ्रमती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अभ्रमती (प्रातिपदिक; नदी-नाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-शब्द (proper noun)

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गर्ता: of the pit/hollow
• गर्ता: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गर्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समास-पूर्वपदार्थ)

• तीर्थम्: the ford/sacred place (of the pit)
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गर्तायाः तीर्थम्)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• पुण्यम्: holy/meritorious
• पुण्यम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एतस्याः: of this (river/place)
• एतस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• परिकीर्तितम्: is proclaimed/has been described
• परिकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया—passive predication)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gartātīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A cartographic-narrative tableau: a signifying view of Prāptipura by the Sābhramatī—river flowing, a marked ford/ghāṭa labeled Gartātīrtha, pilgrims approaching with waterpots and offerings.

Characters & Entities

• Prāptipura
• Sābhramatī
• Gartātīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are identified and praised so devotees may recognize where merit (puṇya) is especially accessible through tīrtha-contact.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gartātīrtha, associated with the river Sābhramatī near the place called Prāptipura.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated in this verse; it functions as a tīrtha-identification and praise (māhātmya) marker.