Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

न विज्ञातश्च तत्रस्थः संन्यस्तः स महाव्रतः । संसारभावनिर्मुक्तस्तस्मान्मुनिसमागमात्

Transliteration

na vijñātaśca tatrasthaḥ saṃnyastaḥ sa mahāvrataḥ | saṃsārabhāvanirmuktastasmānmunisamāgamāt

Translation

وہ وہیں مقیم رہا مگر کسی نے اسے پہچانا نہیں۔ سنیاس اختیار کر کے وہ عظیم ورت والا مرد، رشیوں کی سنگت سے سنساری میلانوں سے آزاد ہو گیا۔

Word by Word

• न: not
• न: Kriya-pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (particle of negation)

• विज्ञातः: known/recognized
• विज्ञातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-√ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तत्रस्थः: staying there
• तत्रस्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; अव्यय-तत्पुरुषः (‘तत्र स्थितः’)

• संन्यस्तः: renounced (a sannyāsin)
• संन्यस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-नि-√अस्/√न्यस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘renounced’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• महाव्रतः: one of great vow
• महाव्रतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + व्रत (प्रातिपदिकौ)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (‘महद् व्रतम् यस्य/महद्व्रतः’)

• संसारभावनिर्मुक्तः: freed from worldly attachment
• संसारभावनिर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संसार + भाव + निर्-√मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषसमासः; पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘संसारभावात् निर्मुक्तः’ (freed from worldly disposition)

• तस्मात्: from that (cause)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; सर्वनाम

• मुनिसमागमात्: from the gathering of sages
• मुनिसमागमात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मुनि + समागम (प्रातिपदिकौ)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मुनीनां समागमः’), तस्मात् (from the meeting of sages)

Speaker

Unknown (Tīrthamāhātmya narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa relating the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An austere renunciant, simple cloth, matted hair, seated or standing quietly near an anthill-covered spot; passing travelers fail to notice his spiritual radiance; nearby, a small group of sages in ochre robes approaches, suggesting impending recognition through spiritual kinship rather than society.

Characters & Entities

• muni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Association with sages (muni-saṅga) is presented as a decisive purifier that can dissolve saṃsāra-bhāva and support true renunciation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The specific site is not named in this verse; the glorification is implicit in the tīrtha-context where sages gather and spiritual change becomes possible.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied discipline is saṃnyāsa/mahāvrata and seeking saintly company; no formal rite (snāna/dāna) is stated here.