Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

ततः स शोकसंतप्तः पश्चात्तापेन संयुतः । गर्हयन्नेव चात्मानं ययौ ते यत्र तापसाः

Transliteration

tataḥ sa śokasaṃtaptaḥ paścāttāpena saṃyutaḥ | garhayanneva cātmānaṃ yayau te yatra tāpasāḥ

Translation

پھر وہ غم سے جھلسا ہوا اور ندامت سے بھرپور، اپنے آپ کو ملامت کرتا ہوا وہاں چلا گیا جہاں وہ تپسوی ٹھہرے ہوئے تھے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शोकसंतप्तः: tormented by grief
• शोकसंतप्तः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शोक (प्रातिपदिक) + संतप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शोकेन संतप्तः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• पश्चात्तापेन: with remorse
• पश्चात्तापेन: Karana (Instrument/Accompaniment)
• Type: Noun
• Root: पश्चात्ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• संयुतः: joined/filled (with)
• संयुतः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + युज् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• गर्हयन्: blaming/censuring
• गर्हयन्: Karta (Agent of concomitant action)
• Type: Verb
• Root: गर्ह् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समकालिक-क्रिया

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ते: those
• ते: Karta (Subject of relative clause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• तापसाः: ascetics
• तापसाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A remorseful man walks toward a forest hermitage where ascetics reside; his posture is bent, hands clasped, eyes downcast; ahead, tapasvins sit near a sacred fire and water source, embodying refuge and discipline.

Characters & Entities

• Sūta
• tāpasāḥ (ascetics)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remorse should lead to corrective action—seeking the company and guidance of the holy for purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A location is implied (where the ascetics reside), but no named tīrtha appears in this verse alone.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the implied prescription is approaching tapasvīs for upadeśa and prāyaścitta.