Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 124›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति मुखारं तीर्थमुत्तमम् । यत्र ते मुनयः श्रेष्ठा विप्राश्चौरेण संगताः । यत्र सिद्धिं समापन्नः स चौरस्तत्प्रभावतः । वाल्मीकिरिति विख्यातो रामायणनिबंधकृत्

Transliteration

sūta uvāca | athānyadapi tatrāsti mukhāraṃ tīrthamuttamam | yatra te munayaḥ śreṣṭhā viprāścaureṇa saṃgatāḥ | yatra siddhiṃ samāpannaḥ sa caurastatprabhāvataḥ | vālmīkiriti vikhyāto rāmāyaṇanibaṃdhakṛt

Translation

سوت نے کہا: وہاں ایک اور نہایت اعلیٰ مقدس مقام ہے جسے ‘مُکھارا تیرتھ’ کہتے ہیں، جہاں برگزیدہ رشیوں اور برہمنوں کی ملاقات ایک چور سے ہوئی۔ اسی تیرتھ کے اثر سے وہ چور روحانی کمال کو پہنچا اور ‘والمیکی’ کے نام سے مشہور ہوا، جو رامائن کا مصنف ہے۔

Word by Word
सूतःSūta (the narrator)
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequencing particle)
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/indeed)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
मुखारम्Mukhāra (name of a place)
मुखारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुखार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
तीर्थम्pilgrimage-ford, sacred place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
उत्तमम्excellent, best
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative locative adverb: where)
तेthose
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
मुनयःsages
मुनयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
श्रेष्ठाःexcellent, foremost
श्रेष्ठाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (qualifying मुनयः)
विप्राःbrāhmaṇas
विप्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
चौरेणwith/by a thief
चौरेण:
Sahakaraka (Association/सह)
TypeNoun
Rootचौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
संगताःmet/associated (together)
संगताः:
Kriya-visheshana (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम् + गम् (धातु) (कृदन्त: क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (qualifying मुनयः/विप्राः)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (where)
सिद्धिम्attainment, success, perfection
सिद्धिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
समापन्नःhaving attained
समापन्नः:
Kriya-visheshana (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम् + आप् (धातु) (कृदन्त: क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (as predicate of subject)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
चौरःthe thief
चौरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
तत्from that
तत्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम
प्रभावतःdue to (its) power/effect
प्रभावतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (in sense of cause)
वाल्मीकिःVālmīki
वाल्मीकिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाल्मीकि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
इतिthus (called)
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
विख्यातःrenowned, known
विख्यातः:
Kriya-visheshana (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवि + ख्या (धातु) (कृदन्त: क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विधेय (predicate)
रामायणनिबन्धकृत्composer/author of the Rāmāyaṇa
रामायणनिबन्धकृत्:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootरामायण + निबन्ध + कृत् (प्रातिपदिक; components)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रामायणस्य निबन्धः तं करोति इति)
Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mukhāra Tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis of Naimiṣāraṇya (implied Sūta-saṃvāda frame)

Visual Art Cues

Scene: A sacred ford/pond named Mukhāra: serene water, sages and brāhmaṇas gathered; a fearful thief approaches; a luminous shift as he is purified—hinting at the future poet Vālmīki with a palm-leaf manuscript aura.

Characters & Entities
M
Mukhāra Tīrtha
V
Vālmīki
R
Rāmāyaṇa
Ṛ
Ṛṣis
V
Vipras (brāhmaṇas)

FAQs

A tīrtha’s grace can transform even a sinner into a siddha, illustrating dharma’s power of redemption.

Mukhāra Tīrtha, praised as the place connected with Vālmīki’s attainment.

No explicit rite is stated; the verse highlights the tīrtha’s inherent spiritual efficacy (prabhāva).

←Previous Verse
Next Verse→