Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

शेषकालेऽपि यः पूजां करोत्येव सुभक्तितः । स पापं क्षालयेत्प्राज्ञ आजन्ममरणांतिकम्

Transliteration

śeṣakāle'pi yaḥ pūjāṃ karotyeva subhaktitaḥ | sa pāpaṃ kṣālayetprājña ājanmamaraṇāṃtikam

Translation

اُس مدت کے علاوہ بھی جو کوئی سچی بھکتی کے ساتھ پوجا کرتا ہے، اے داناؤ! وہ پیدائش سے لے کر موت کے انجام تک کے گناہوں کو دھو کر مٹا دیتا ہے۔

Word by Word

• शेषकाले: at the remaining time (afterwards)
• शेषकाले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (शेषः कालः)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (even/also)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• करोति: does/performs
• करोति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/only)

• सुभक्तितः: through good devotion
• सुभक्तितः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/अपादानार्थ), एकवचन; ‘-तः’ = from/through (by reason of)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पापम्: sin
• पापम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षालयेत्: should wash away/remove
• क्षालयेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षल् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• प्राज्ञ: O wise one
• प्राज्ञ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन

• आजन्यमरणान्तिकम्: lasting until the end of life (from birth to death)
• आजन्यमरणान्तिकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ (उपसर्ग) + जन्म (प्रातिपदिक) + मरण (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव-समास (आ + जन्म-मरण-अन्तिकम् = up to birth-and-death end, i.e., lifelong)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Himāpātodbhava-tīrtha / Śūlin-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: prājñāḥ / viprāḥ (wise ones; addressed as ‘O wise ones’)

Visual Art Cues

Scene: Outside the special season, a humble devotee still comes with simple offerings; Śūlin’s presence feels compassionate; a symbolic stream of dark ‘sins’ dissolves into clear water/light around the shrine.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere devotion is never “out of season”; heartfelt pūjā has enduring purificatory power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra-tīrtha context continues; the verse generalizes the merit of worship associated with that sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing pūjā with subhakti (genuine devotion), even beyond the specified vrata period.