Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

द्वादशार्कप्रतीकाशो वक्त्रांतश्चर्मखड्गधृक् । भर्त्सयंस्तां महादेवीं खड्गोद्यतकरां तदा । खड्गं व्यापारयन्गात्रे तस्या बालार्कसन्निभम्

Transliteration

dvādaśārkapratīkāśo vaktrāṃtaścarmakhaḍgadhṛk | bhartsayaṃstāṃ mahādevīṃ khaḍgodyatakarāṃ tadā | khaḍgaṃ vyāpārayangātre tasyā bālārkasannibham

Translation

بارہ سورجوں کی مانند درخشاں، ڈھال اور تلوار تھامے ہوئے، اس نے اُس وقت مہادیوی کو—جب وہ تلوار اٹھائے کھڑی تھیں—ملامت کی؛ پھر اس نے اپنی تلوار اُن کے جسم پر چلائی جو طلوعِ آفتاب کی طرح روشن تھا۔

Word by Word

• द्वादशार्कप्रतीकाशः: shining like twelve suns
• द्वादशार्कप्रतीकाशः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश-अर्क-प्रतीकाश (प्रातिपदिक; द्वादश + अर्क + प्रतीकाश)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (द्वादशानाम् अर्काणाम् इव प्रतीकाशः)

• वक्त्रान्तः: the mouth-end/face-front
• वक्त्रान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र-अन्त (प्रातिपदिक; वक्त्र + अन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वक्त्रस्य अन्तः)

• चर्मखड्गधृक्: bearing a shield and sword
• चर्मखड्गधृक्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर्म-खड्ग-धृक् (प्रातिपदिक; चर्म + खड्ग + धृक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (चर्मं खड्गं च धरतीति)

• भर्त्सयन्: rebuking, threatening
• भर्त्सयन्: Kriya-visheshana (Participial modifier)
• Type: Verb
• Root: भर्त्स् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• महादेवीम्: the great goddess
• महादेवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक; महा + देवी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महती देवी)

• खड्गोद्यतकराम्: whose hand was raised with a sword
• खड्गोद्यतकराम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: खड्ग-उद्यत-कर (प्रातिपदिक; खड्ग + उद्यत + कर)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (खड्गेन उद्यतः करः यस्याः सा)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• खड्गम्: sword
• खड्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खड्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• व्यापारयन्: wielding, employing
• व्यापारयन्: Kriya-visheshana (Participial modifier)
• Type: Verb
• Root: व्यापारय् (धातु; णिच् causative of √पृ/√पार? here denom. from व्यापार)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; causative/णिजन्त-भाव

• गात्रे: on the body/limb
• गात्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• बालार्कसन्निभम्: like the rising/young sun
• बालार्कसन्निभम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाल-अर्क-सन्निभ (प्रातिपदिक; बाल + अर्क + सन्निभ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (बालार्कस्य सन्निभम्)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta-style narration within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A daitya blazing like twelve suns, holding shield and sword, hurls insults at the Mahādevī; she stands fearless with sword raised, her body glowing like the newborn sun, as his blade swings toward her.

Characters & Entities

• Mahādevī (Devī)
• Khaḍga (sword)
• Carma (shield)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when confronted by dazzling force and aggression, divine tejas remains unshaken—true power is the protection of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter is part of a tīrtha-glorification section, but this verse itself is martial narration without an explicit place-name.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription is stated.