Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

निस्त्रिंशं निरृतिस्तुष्ट उल्मुकं च हुताशनः । वायुश्च च्छुरिकां तीक्ष्णां धनदः परिघं तथा

Transliteration

nistriṃśaṃ nirṛtistuṣṭa ulmukaṃ ca hutāśanaḥ | vāyuśca cchurikāṃ tīkṣṇāṃ dhanadaḥ parighaṃ tathā

Translation

خوش نِررتی نے اسے نِسترِمش تلوار عطا کی؛ ہُتاشن (اگنی) نے دہکتا ہوا اُلمُک (آگ کا شعلہ دار لکڑا) دیا؛ وایو نے تیز خنجر دیا؛ اور دھنَد (کوبیر) نے اسی طرح لوہے کا پرِگھ (گُرز) بخشا۔

Word by Word

• निस्त्रिंशम्: a sword
• निस्त्रिंशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निस्त्रिंश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• निरृतिः: Nirṛti (goddess of destruction)
• निरृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निरृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; तुष् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक विशेषण (pleased)

• उल्मुकम्: a firebrand
• उल्मुकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उल्मुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• हुताशनः: Agni (fire-god)
• हुताशनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हुत + अशन् (प्रातिपदिक); हुताशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हुतं अश्नाति इति)

• वायुः: Vāyu (wind-god)
• वायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• च्छुरिकाम्: a dagger/knife
• च्छुरिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: च्छुरिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तीक्ष्णाम्: sharp
• तीक्ष्णाम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (च्छुरिकाम्)

• धनदः: Dhanada (Kubera)
• धनदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परिघम्: an iron club/bar
• परिघम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परिघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise/also
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/also)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-uttama (addressed as ‘O best of the twice-born’)

Visual Art Cues

Scene: A radiant Kātyāyanī stands poised as deities approach in sequence: Nirṛti offers a sword, Agni a flaming brand, Vāyu a sharp dagger, and Kubera an iron club; the air is charged with martial sanctity.

Characters & Entities

• Nirṛti
• Hutāśana
• Agni
• Vāyu
• Dhanada
• Kubera
• Kātyāyanī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the forces governing directions and elements align behind the Divine Mother to remove adharma and safeguard the worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.