Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

मणिसोपानशोभाभिर्दीर्घिकाभिः समंततः । आरामकूपयंत्राद्यैः सर्वोपकरणैर्युतम् । निवेद्य ब्राह्मणेंद्राणां कृतकृत्यो बभूव सः

Transliteration

maṇisopānaśobhābhirdīrghikābhiḥ samaṃtataḥ | ārāmakūpayaṃtrādyaiḥ sarvopakaraṇairyutam | nivedya brāhmaṇeṃdrāṇāṃ kṛtakṛtyo babhūva saḥ

Translation

اس نے شہر کو ہر سمت طویل تالابوں سے آراستہ کیا جن کی سیڑھیاں گویا جواہرات کی طرح چمکتی تھیں؛ باغات، کنویں، پانی اٹھانے کے آلات اور ہر ضروری سامان سے اسے مزین کیا۔ پھر اس نے اسے باقاعدہ طور پر برہمنوں کے سرداروں کے حضور نذر کیا، اور یوں اپنے فرض کی تکمیل پر مطمئن ہوا۔

Word by Word

• मणि: gem
• मणि: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)

• सोपान: stair/step
• सोपान: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सोपान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)

• शोभाभिः: with splendors/beauties
• शोभाभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शोभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, feminine)

• दीर्घिकाभिः: with ponds/tanks
• दीर्घिकाभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दीर्घिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, feminine)

• समन्ततः: on all sides
• समन्ततः: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of place)

• आराम: garden/pleasure-grove
• आराम: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आराम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)

• कूप: well
• कूप: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)

• यन्त्र: device/mechanism
• यन्त्र: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)

• आद्यैः: and other such (things)
• आद्यैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, neuter); ‘आदि’ = ‘and the like’

• सर्व: all
• सर्व: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (compound member)

• उपकरणैः: with implements/equipment
• उपकरणैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उपकरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, neuter)

• युतम्: endowed/connected with
• युतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युत (युज् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्यय (past passive participle)

• निवेद्य: having offered/dedicated
• निवेद्य: Kriyāviśeṣaṇa (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि-विद् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्यय-भावे कृदन्तम्; ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund/absolutive)

• ब्राह्मणेन्द्राणाम्: to the chiefs of Brahmins
• ब्राह्मणेन्द्राणाम्: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + इन्द्र (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (Genitive plural, masculine); षष्ठी-तत्पुरुषः ‘ब्राह्मणानाम् इन्द्राः’

• कृतकृत्यः: having fulfilled his duty
• कृतकृत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + कृत्य (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine); कर्मधारयः ‘कृतं कृत्यं येन’ (one whose duty is done)

• बभूव: became
• बभूव: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine pronoun)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkhatīrtha (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A prosperous sacred town ringed by long reservoirs with jewel-like steps, gardens and wells; the founder ceremonially offers the settlement to eminent Brahmins, who receive it with solemn blessing.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Public welfare and sacred giving (dāna)—when dedicated in a dharmic spirit—become a complete religious accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader episode belongs to the Śaṅkhatīrtha-centered Tīrthamāhātmya in Nāgarakhaṇḍa (explicitly named in the next verse).

What ritualistic prescription is mentioned?

A formal dedication (nivedana/dāna) of a well-equipped settlement and its amenities to Brahmins.