Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अथ शक्रादयो देवा दृष्ट्वा तद्दानवोद्भवम् । अकस्मादेव संप्राप्तं बलं शस्त्रास्त्रसंयुतम् । युद्धार्थं स्वपुरद्वारि निर्ययुस्तदनंतरम्

Transliteration

atha śakrādayo devā dṛṣṭvā taddānavodbhavam | akasmādeva saṃprāptaṃ balaṃ śastrāstrasaṃyutam | yuddhārthaṃ svapuradvāri niryayustadanaṃtaram

Translation

پھر شکر اور دیگر دیوتاؤں نے اُس دانوَی لشکر کو دیکھا جو اچانک آن پہنچا تھا، ہتھیاروں اور استروں سے آراستہ؛ تو وہ جنگ کی نیت سے فوراً اپنے شہر کے دروازے پر نکل آئے۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक) — indeclinable “then/now”

• शक्र-आदयः: Indra and others
• शक्र-आदयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् — Masculine, Nominative (1st), Plural; तत्पुरुषः (शक्रः आदिः येषां ते)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् — Masculine, Nominative (1st), Plural

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त) — gerund/absolutive “having seen”

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् — Neuter, Accusative (2nd), Singular (demonstrative)

• दानव-उद्भवम्: the arising/attack of the Dānavas
• दानव-उद्भवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् — Masculine, Accusative (2nd), Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (दानवानाम् उद्भवः)

• अकस्मात्: suddenly
• अकस्मात्: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अकस्मात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (आकस्मिकत्ववाचक) — adverb “suddenly”

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चय/अवधारण) — particle “indeed/just”

• संप्राप्तम्: arrived/obtained
• संप्राप्तम्: Kriya-visheshana (Predicative/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त (भूतकृदन्त) — past passive participle; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् — Neuter Nom./Acc. Singular (agreeing with बलम्)

• बलम्: force/army
• बलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् — Neuter, Nominative (1st), Singular

• शस्त्र-अस्त्र-संयुतम्: equipped with weapons and missiles
• शस्त्र-अस्त्र-संयुतम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् — Neuter, Nominative (1st), Singular (agreeing with बलम्); द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (शस्त्रैः अस्त्रैः च संयुतम्)

• युद्ध-अर्थम्: for battle
• युद्ध-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः — indeclinable accusative used adverbially “for the sake of battle”

• स्व-पुर-द्वारि: at the gate of their own city
• स्व-पुर-द्वारि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् — Neuter, Locative (7th), Singular; तत्पुरुषः (स्वस्य पुरस्य द्वारि)

• निर्ययुः: went out
• निर्ययुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर् + या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत) प्रथमपुरुष बहुवचनम् — Perfect, 3rd person, Plural

• तत्: thereupon
• तत्: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः (तद्-शब्दस्य अव्ययीभावार्थे) — “then/thereupon”

• अनन्तरम्: immediately
• अनन्तरम्: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक) — adverb “immediately after”

Speaker

Narrator (Purāṇic narrative voice; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Deva-pura-dvāra (Amarāvatī threshold, implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra (Śakra) with Devas rushes to the jeweled gate of their celestial city as a sudden Dānava army appears, bristling with astras; the gate gleams, clouds swirl, and weapons flash.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Deva
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is portrayed as protective and vigilant—rightful order stands ready to defend against sudden adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not stated in this verse; it describes the heavenly city setting rather than a named earthly tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.