Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

सूत उवाच । ततः सा कथयामास सर्वं तक्षकसंभवम् । वृत्तांतं नागसंभूतं शापानुग्रहजं तथा

Transliteration

sūta uvāca | tataḥ sā kathayāmāsa sarvaṃ takṣakasaṃbhavam | vṛttāṃtaṃ nāgasaṃbhūtaṃ śāpānugrahajaṃ tathā

Translation

سوتا نے کہا: پھر اس نے تَکشک سے پیدا ہونے والی ساری بات بیان کی—ناگ سے جنما ہوا واقعہ، اور اسی طرح لعنت اور عنایت سے پیدا ہونے والا سلسلۂ احوال بھی۔

Word by Word

• सूतः: Sūta (the narrator)
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• कथयामास: narrated, told
• कथयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु; णिच्-प्रयोग)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; णिच् (causative)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• तक्षक-सम्भवम्: arising from Takṣaka
• तक्षक-सम्भवम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): 'तक्षकस्य सम्भवः'

• वृत्तान्तम्: account, narrative
• वृत्तान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• नाग-सम्भूतम्: born of the Nāgas
• नाग-सम्भूतम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + सम्भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); भूतकृदन्त (past passive participle) from √भू with सम्-; षष्ठी-तत्पुरुष: 'नागात्/नागस्य सम्भूतम्'

• शाप-अनुग्रह-जम्: arising from curse and favor
• शाप-अनुग्रह-जम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाप (प्रातिपदिक) + अनुग्रह (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); समाहार-द्वन्द्वपूर्वक तत्पुरुष: 'शापश्च अनुग्रहश्च ताभ्यां जं (उत्पन्नम्)'

• तथा: also, likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक (also; in that manner)

Speaker

Sūta (narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūta as narrator, a woman recounting a wondrous, fear-tinged tale of Takṣaka and nāga-origins; listeners gathered, faces intent, the air heavy with fate (śāpa) and relief (anugraha).

Characters & Entities

• Sūta
• Takṣaka
• Nāga
• Bhaṭṭiṃkā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives interpret life-events as interwoven effects of śāpa (discipline of karma) and anugraha (restorative grace).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The recounting unfolds within the Kedāra tīrtha-māhātmya framework of the Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse introduces the explanatory narration that follows.