Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ब्राह्मणोऽपि तपस्तेपे तथा संपूजयन्हरम्

Transliteration

evamuktvā sa deveśastataścādarśanaṃ gataḥ | brāhmaṇo'pi tapastepe tathā saṃpūjayanharam

Translation

یوں کہہ کر دیوتاؤں کے رب پھر نگاہوں سے اوجھل ہو گیا۔ برہمن نے بھی تپسیا اختیار کی اور آداب کے ساتھ ہَر (شیو) کی پوجا کرتا رہا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'thus')

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): 'having said'

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन, पुंलिङ्ग

• देवेशः: lord of the gods
• देवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् ईशः)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, ततः/अनन्तरम् (adverb: 'then/from there')

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• अदर्शनम्: invisibility; disappearance
• अदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; 'अदर्शनं गतः' इति

• गतः: went; became
• गतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'सः' इति कर्तरि

• ब्राह्मणः: the Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपि (particle: 'also/even')

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• तेपे: performed (penance)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'likewise/so')

• संपूजयन्: worshipping
• संपूजयन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-पूज् (धातु) → संपूजयत् (शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'ब्राह्मणः' इति कर्तरि; क्रियासहचर (concomitant action)

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Purāṇic narrator (contextual narrator in Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: Devadeva fades into light; the brāhmaṇa remains, beginning austerities—seated in meditation, with a simple Śiva-liṅga or altar nearby, offering bilva leaves.

Characters & Entities

• Deveśa
• Hara (Śiva)
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady tapas and sincere worship of Śiva are upheld as the dhārmic response after divine instruction—faith continues even when the deity is no longer visible.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Nāgatīrtha māhātmya within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) and proper pūjā of Hara (Śiva) are indicated, though no specific items or vow-details are listed in this verse.