Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

Devanagari script

म्रियन्ते वाजिनस्तस्य बृहन्तो वारणास्तथा । शत्रवः सर्वकाष्ठासु विग्रहार्थमुपस्थिताः

Transliteration

mriyante vājinastasya bṛhanto vāraṇāstathā | śatravaḥ sarvakāṣṭhāsu vigrahārthamupasthitāḥ

Translation

اس کے گھوڑے مرنے لگے، اور اسی طرح اس کے بڑے ہاتھی بھی۔ اور دشمن ہر سمت سے، جنگ کے ارادے سے، ٹکراؤ کے لیے تیار کھڑے ہو گئے۔

Word by Word

• म्रियन्ते: die
• म्रियन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद

• वाजिनः: horses
• वाजिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• तस्य: of him/of that (king)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• बृहन्तः: great/huge
• बृहन्तः: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणं ‘वारणाः’

• वारणाः: elephants
• वारणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• तथा: also/likewise
• तथा: Connector/Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक

• शत्रवः: enemies
• शत्रवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• सर्व-काष्ठासु: in all directions
• सर्व-काष्ठासु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + काष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; ‘सर्वासु काष्ठासु’ इति तत्पुरुष (समाहार/निर्देश)

• विग्रह-अर्थम्: for battle/conflict
• विग्रह-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: विग्रह (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; प्रयोजनार्थे (accusative of purpose)

• उपस्थिताः: present/arrived
• उपस्थिताः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: उप-√स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकर्तरि)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त), ‘having arrived/present’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa; exact speaker not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: Royal stables in mourning: dead horses and fallen elephants; generals report enemies massing on every frontier; banners visible on distant horizons; the king’s court in alarm.

Characters & Entities

• horses (vājin)
• elephants (vāraṇa)
• enemies (śatru)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When a ruler’s fortune and protection decline, both internal strength (mounts, resources) and external security (borders) deteriorate—calling for dharmic correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this shloka; it describes the crisis that frames the tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse reports calamities and imminent conflict.