Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

पुरं प्रकल्पयामास बहुप्राकारसंकुलम् । प्राकारपरिखायुक्तं गोपुरैः समलंकृतम्

Transliteration

puraṃ prakalpayāmāsa bahuprākārasaṃkulam | prākāraparikhāyuktaṃ gopuraiḥ samalaṃkṛtam

Translation

اس نے ایک شہر کی ترتیب کرائی جو بہت سے فصیلوں سے بھرا ہوا تھا؛ دیواروں اور خندقوں سے آراستہ، اور گوپور (دروازہ برجوں) سے خوب مزین۔

Word by Word

• पुरम्: a city
• पुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• प्रकल्पयामास: he had constructed; he caused to be built
• प्रकल्पयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कल्प् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (periphrastic perfect sense: ‘caused to be made/constructed’)

• बहुप्राकारसंकुलम्: crowded with many ramparts
• बहुप्राकारसंकुलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + प्राकार (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘पुरम्’; tatpuruṣa: ‘बहुभिः प्राकारैः संकुलम्’

• प्राकारपरिखायुक्तम्: provided with ramparts and moats
• प्राकारपरिखायुक्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राकार (प्रातिपदिक) + परिखा (प्रातिपदिक) + युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘पुरम्’; tatpuruṣa: ‘प्राकारैः परिखाभिः च युक्तम्’

• गोपुरैः: with gateways; with gopuras
• गोपुरैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: गोपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• समलंकृतम्: well adorned
• समलंकृतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अलं + कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘पुरम्’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A newly planned city rises: concentric ramparts, a surrounding moat, and ornate gopuras; craftsmen measure and build; flags flutter; the sacred landscape frames the urban geometry.

Characters & Entities

• city (pura)
• ramparts (prākāra)
• moat (parikhā)
• gateway (gopura)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creating orderly, protected sacred settlements is presented as a righteous royal duty that supports dharma and pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse describes building within the holy kṣetra of Adhyāya 113 (Nāgarakhaṇḍa); the tīrtha name is not specified here.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the focus is on dharmic construction and civic-sacral infrastructure.