Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

यत्र सर्वाणि क्षेत्राणि संस्थितानि ममाज्ञया । तथान्यानि च तीर्थानि कलिकालेऽपि संस्थिते

Transliteration

yatra sarvāṇi kṣetrāṇi saṃsthitāni mamājñayā | tathānyāni ca tīrthāni kalikāle'pi saṃsthite

Translation

وہیں میری فرمانبرداری سے تمام مقدّس کشترا قائم ہیں؛ اور اسی طرح دوسرے تیرتھ بھی کَلی یُگ میں بھی برقرار اور مستحکم رہتے ہیں۔

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (क्षेत्राणि)

• क्षेत्राणि: sacred places
• क्षेत्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• संस्थितानि: situated/established
• संस्थितानि: Karta-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• आज्ञया: by (my) command
• आज्ञया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Avyaya (Adverb/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb)

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (तीर्थानि)

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तीर्थानि: pilgrimage places
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• कलिकाले: in the Kali age
• कलिकाले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलिकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• संस्थिते: (are) established
• संस्थिते: Karta-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया/सप्तमी-द्विवचनरूप (dual form); पाठानुसार ‘संस्थिते’ = द्विवचन (Dual) predicative; सन्दर्भे ‘(क्षेत्राणि, तीर्थानि) ... संस्थितानि’ इत्यर्थः, अत्र रूपभेदः/पाठभेदः सम्भाव्यः

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic visualization: multiple sacred fields and tīrthas symbolically ‘residing’ within Hāṭakeśvara by Śiva’s command, with a subtle Kali-yuga backdrop indicating endurance amid decline.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Kali-yuga
• Hāṭakeśvara-kṣetra (implied by context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in Kali-yuga, divine grace makes sacred power accessible through a ‘convergence’ kṣetra where many tīrthas are present.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara is implied as the place ‘where’ all kṣetras and tīrthas are said to abide.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it assures the continued efficacy of pilgrimage and bathing in Kali-yuga through this locus of tīrthas.