Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

ततः स मनसि ध्यात्वा कुष्ठव्याधिपरिक्षयम् । स्नानं चक्रे यथान्यायं श्रद्धया परया युतः

Transliteration

tataḥ sa manasi dhyātvā kuṣṭhavyādhiparikṣayam | snānaṃ cakre yathānyāyaṃ śraddhayā parayā yutaḥ

Translation

پھر اس نے دل میں کوڑھ کے مکمل زوال کا دھیان کر کے، اعلیٰ ترین عقیدت کے ساتھ شاستری طریقے کے مطابق اشنان کیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• मनसि: in (his) mind
• मनसि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणे ‘in the mind’

• ध्यात्वा: having contemplated
• ध्यात्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्या (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having meditated/thought’

• कुष्ठव्याधिपरिक्षयम्: the complete destruction of the leprosy-disease
• कुष्ठव्याधिपरिक्षयम्: Karma (Object of dhyātvā/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुष्ठ (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + परि-क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: समास (बहुपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुषभाव): ‘कुष्ठ-व्याधेः परिक्षयः’; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• चक्रे: performed
• चक्रे: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘he did/performed’

• यथान्यायम्: according to proper rule
• यथान्यायम्: Sambandha (Adverbial manner/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः; अर्थे ‘according to rule’

• श्रद्धया: with faith
• श्रद्धया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/सहभावे ‘with faith’

• परया: supreme, great
• परया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणं ‘श्रद्धया’

• युतः: endowed (with)
• युतः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युत (प्रातिपदिक; √युज्-भाव)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘joined/endowed’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृविशेषणं ‘सः’

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkha-tīrtha

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: At the water’s edge, the king pauses, closes his eyes in contemplation of cure, then enters the tīrtha and bathes with reverent precision.

Characters & Entities

• Sūta
• King
• Śaṅkha-tīrtha (context)
• Kuṣṭha (leprosy)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic rites bear fruit when performed with both correct method and deep faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The bath is performed at Śaṅkha-tīrtha, the focal tīrtha of this passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditative intention (saṅkalpa) for healing and snāna performed yathā-nyāya (according to injunction).