Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

रत्नाभरणमेतच्च बिभ्रत्कण्ठे सुनिर्मलम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं कामदेव इवापरः

Transliteration

ratnābharaṇametacca bibhratkaṇṭhe sunirmalam | dvādaśārkapratīkāśaṃ kāmadeva ivāparaḥ

Translation

اس نے اپنے گلے میں نہایت پاکیزہ جواہرات کا یہ زیور پہن رکھا تھا۔ بارہ سورجوں جیسی چمک کے ساتھ وہ گویا دوسرا کام دیو دکھائی دیتا تھا۔

Word by Word

• रत्नाभरणम्: a jewel-ornament
• रत्नाभरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रत्न + आभरण (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रत्नानाम् आभरणम् = jewel-ornament)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• बिभ्रत्: bearing, wearing
• बिभ्रत्: Kriya (Participial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु) → बिभ्रत् (शतृ/Present active participle)
• Form: कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भाव (bearing)

• कण्ठे: on the neck
• कण्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• सुनिर्मलम्: very pure, spotless
• सुनिर्मलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपसर्ग/उपपद: सु- (intensifier); विशेषण (for रत्नाभरणम्)

• द्वादशार्कप्रतीकाशम्: shining like twelve suns
• द्वादशार्कप्रतीकाशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश + अर्क + प्रतीकाश (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्वादशानाम् अर्काणाम् प्रतीकाशम् = shining like twelve suns)

• कामदेवः: Kāmadeva (god of love)
• कामदेवः: Upamana/Pratimana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: काम + देव (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (कामः एव देवः)

• इव: like
• इव: Upama-dyotaka (Comparative marker/उपमाद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमावाचक (particle of comparison)

• अपरः: another
• अपरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (for the person described)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rāghava-śreṣṭha

Visual Art Cues

Scene: Close view of the youthful figure’s neck ornament—spotless, jewel-bright—casting a halo like twelve suns; his form evokes Kāma-deva’s charm yet remains celestial and dignified.

Characters & Entities

• Agastya
• Kāmadeva
• Twelve Suns (metaphor)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine beauty and radiance in tīrtha narratives symbolize merit (puṇya) and purity; sacred association elevates the being’s splendor and honor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same sacred taḍāga context; the ornament’s radiance is part of the tīrtha’s extraordinary account.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is descriptive praise highlighting the supernatural quality of the ornament and its bearer.