Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । एवं भुक्त्वा स विप्रर्षिर्वांछया राममंदिरे । दत्ताशीर्निर्गतः पश्चादामंत्र्य रघुनंदनम्

Transliteration

sūta uvāca | evaṃ bhuktvā sa viprarṣirvāṃchayā rāmamaṃdire | dattāśīrnirgataḥ paścādāmaṃtrya raghunaṃdanam

Translation

سوت نے کہا: یوں رام کے مندر میں اپنی خواہش کے مطابق کھانا کھا کر، اس برہمن رِشی نے آشیرواد دیا اور رَغھو نندن (رام) سے اجازت لے کر پھر روانہ ہو گیا۔

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus)

• भुक्त्वा: having eaten
• भुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund): ‘having eaten’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• विप्रर्षिः: the brahmin sage
• विप्रर्षिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास: ‘विप्रः ऋषिः’ = ब्राह्मण-ऋषि

• वाञ्छया: by (his) wish/desire
• वाञ्छया: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: वाञ्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• राममन्दिरे: in Rama's temple
• राममन्दिरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रामस्य मन्दिरम्’

• दत्ताशीः: having given a blessing
• दत्ताशीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दत्त (√दा धातु; क्त) + आशीस्/आशिष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद/तत्पुरुष: ‘दत्ता आशीः’ = दी हुई आशीर्वाद (having given blessing)

• निर्गतः: went out/departed
• निर्गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + निर् (उपसर्ग)
• Form: क्त (भूतकृदन्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘निर्गतः’ = बाहर गया

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (afterwards)

• आमन्त्र्य: having taken leave of/addressed
• आमन्त्र्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √मन्त्र् (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive): ‘having addressed/taken leave’

• रघुनन्दनम्: Raghunandana (Rama)
• रघुनन्दनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रघु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रघोः नन्दनः’ (Rama)

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates: the sage rises after a satisfying meal in the Rāma temple, raises his hand in blessing, and departs as Rāma is respectfully saluted.

Characters & Entities

• Sūta
• Viprarṣi (Durvāsā context implied)
• Rāma
• Rāma-mandira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Serving a holy guest at a sacred place culminates in āśīrvāda (blessings) and spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Rāma-mandira (temple of Rāma) is explicitly mentioned as the setting within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Atithi-sevā leading to blessings; the guest formally takes leave (āmantraṇa), reflecting proper social-ritual etiquette.