Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम् । ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्

Transliteration

mayā hyādyaṃ tvidaṃ liṃgaṃ hāṭakena vinirmitam | khyātiṃ yāsyati sarvatra pātāle hāṭakeśvaram

Translation

“آج میں نے یہ لِنگ سونے سے بنایا ہے؛ یہ پاتال میں ہر جگہ ‘ہاٹکیشور’ کے نام سے مشہور ہوگا۔”

Word by Word

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (कर्ता/करण; agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्गे (pronoun), तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)

• आद्यम्: first/primeval
• आद्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्ययम् (but/indeed)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• हाटकेन: with gold
• हाटकेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हाटक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• विनिर्मितम्: constructed
• विनिर्मितम्: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्म-समानााधिकरण; predicate of liṅga)
• Type: Adjective
• Root: वि + निर् + मा (धातु; क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle): ‘made/constructed’

• ख्यातिम्: fame
• ख्यातिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• यास्यति: will attain/go to
• यास्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: everywhere)

• पाताले: in Pātāla (netherworld)
• पाताले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• हाटकेश्वरम्: Hāṭakeśvara (Lord of gold)
• हाटकेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक: हाटक + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (हाटकस्य ईश्वरः)

Speaker

Pitāmaha (Brahmā) (by context of proclamation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā announces: ‘I have made this liṅga of gold; it will be famed in Pātāla as Hāṭakeśvara,’ with the golden liṅga gleaming at center.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Pātāla
• Hāṭaka (gold)
• Liṅga
• Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Consecrated devotion turns an offering into an enduring sacred presence, giving a place a holy name and lasting fame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara in Pātāla—the golden liṅga-sthāna established in this narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Crafting a liṅga from precious material (gold) and consecrating it, establishing its nāma and renown.