Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

Transliteration

śakraṃ pramattaṃ jñātvātha madādrājyasya durmatim | tirodhānamanuprāpto bṛhaspatī ruṣānvitaḥ

Translation

شکر کو غافل جان کر اور سلطنت کے نشے سے اس کی رائے کو بگڑا ہوا دیکھ کر، غضب سے بھرے ہوئے برہسپتی نے پردۂ غیبت میں پناہ لے لی۔

Word by Word

• शक्रम्: Indra (Śakra)
• शक्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Masculine, Accusative (2nd), Singular

• प्रमत्तम्: intoxicated, careless
• प्रमत्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रमत्त (कृदन्त; √मद् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शक्रम् इति विशेषणम्; Masculine, Accusative, Singular (qualifying śakram)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); having known

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle)

• मदात्: from intoxication
• मदात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; Masculine, Ablative (5th), Singular

• राज्यस्य: of the kingdom
• राज्यस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; Neuter, Genitive (6th), Singular

• दुर्मतिम्: evil-mindedness, bad intention
• दुर्मतिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (शक्रम् प्रति)

• तिरोधानम्: disappearance, concealment
• तिरोधानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिरोधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अनुप्राप्तः इति क्रियायाः कर्म)

• अनुप्राप्तः: attained, reached (and became)
• अनुप्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु-√प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) प्रयुक्तः विधेयवत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (बृहस्पतिः)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati (guru of the gods)
• बृहस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative (1st), Singular

• रुषा: with anger
• रुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Feminine, Instrumental (3rd), Singular

• अन्वितः: endowed, accompanied
• अन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बृहस्पतिः इति विशेषणम्; Masculine, Nominative, Singular

Speaker

Lomāśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati, radiant yet stern, turns away from a heedless Indra seated in royal splendor; the guru’s form fades into a veil of light (tirodhāna) as celestial courtiers freeze in shock.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride born of power destroys discernment; when guidance is dishonored, wisdom withdraws and downfall begins.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it is a moral-cosmic episode within the Kedārakhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the implied prescription is humility and honoring the guru to retain auspicious guidance.