Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः । विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः

Transliteration

ṛṣayo'pi ca dharmiṣṭhāstattvavākyabahiṣkṛtāḥ | vivādaniratā mūḍhā atattvajñāḥ samatsarāḥ

Translation

“وہ رشی بھی—اگرچہ دیندار کہلاتے تھے—سچ کے کلام سے محروم کر دیے گئے؛ جھگڑے میں لگے رہنے والے، گمراہ، حقیقت سے ناواقف اور حسد سے بھرے ہوئے۔”

Word by Word

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• धर्मिष्ठाः: most righteous
• धर्मिष्ठाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: धर्मिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ऋषयः’ इत्यस्य विशेषणम्

• तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः: excluded from true teachings
• तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तत्त्व + वाक्य + बहिष्कृत (कृदन्त)
• Form: समासः (तत्त्ववाक्यस्य बहिष्कृताः) षष्ठी-तत्पुरुषः; ‘बहिष्कृत’ = क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विवादनिरताः: engaged in disputes
• विवादनिरताः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: विवाद + निरत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुषः/अधिकरण-तत्पुरुषः (विवादे निरताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मूढाः: deluded
• मूढाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (from मुह्/मोह्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अतत्त्वज्ञाः: knowers of untruth / not knowing reality
• अतत्त्वज्ञाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अ + तत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-तत्पुरुषः (तत्त्वं न जानन्ति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• समत्सराः: jealous / envious
• समत्सराः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स + मत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः/सह-भावः (मत्सरेण सह/युक्ताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Ākāśavāṇī (continuing the evaluative condemnation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Assembly of sages (as addressed)

Visual Art Cues

Scene: Sages once honored now appear quarrelsome—gesturing sharply, brows furrowed—while a faint luminous 'tattva-vākya' scroll recedes from them, symbolizing exclusion from truth.

Characters & Entities

• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True dharma is measured by alignment with tattva (truth), not by reputation; envy and contentiousness obscure wisdom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the Kedāra narrative teaches ethical conduct that supports sacred life and pilgrimage purity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it warns against quarrelsome conduct and deviation from truthful doctrine.