Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

दक्षोपि च स्वयं वाक्यात्परं बोधमुपागतः । शिवध्यानपरो भूत्वा तपस्तेपे महामनाः

Transliteration

dakṣopi ca svayaṃ vākyātparaṃ bodhamupāgataḥ | śivadhyānaparo bhūtvā tapastepe mahāmanāḥ

Translation

دکش نے بھی انہی کلمات سے اعلیٰ ترین فہم حاصل کیا؛ شِو کے دھیان میں منہمک ہو کر اُس مہان آتما نے تپسیا کی۔

Word by Word

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• वाक्यात्: from the statement/words
• वाक्यात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादानार्थे (source)

• परम्: supreme, higher
• परम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying बोधम्)

• बोधम्: understanding, realization
• बोधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उपागतः: attained, reached
• उपागतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; past participle used as finite sense

• शिवध्यानपरः: intent on meditation on Śiva
• शिवध्यानपरः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव + ध्यान + पर (प्रातिपदिक); components: शिव(प्रातिपदिक) + ध्यान(प्रातिपदिक) + पर(प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying दक्षः/महामनाः); ‘शिवध्यान’ इति षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-समासार्थः: शिवस्य ध्यानम्, तस्मिन् परः

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) → भूत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having become)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महामनाः: great-minded
• महामनाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महामनस् (प्रातिपदिक); components: महा(उपसर्ग/पूर्वपद) + मनस्(प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying दक्षः); प्रातिपदिकं ‘महामनस्’ (great-minded)

Speaker

Lomaśa (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa, humbled by instruction, sits in meditation on Śiva; the great-souled prajāpati undertakes austerities amid Himalayan stillness, signifying inner purification.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True reform comes through right understanding followed by practice—Śiva-dhyāna and tapas transform the heart.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the implied holy landscape where Śiva-centered discipline is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva-dhyāna (meditation on Śiva) and tapas (austerity) are prescribed as the means to attain higher awakening.