Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 150

Devanagari script

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

Transliteration

kāśmīraratnopalasiddharatnavaidūryacitraṃ sudhayā pariṣkṛtam | divyāsanaṃ tasya ca kalpitaṃ bhuvā tatrāsthito yogapatirmaheśaḥ

Translation

وہاں زمین پر اُن کے لیے ایک الٰہی آسن تیار کیا گیا—کشمیر کے جواہرات، جواہری تختیاں، کامل رتن اور ویدوریہ کی رنگا رنگی سے آراستہ، اور چونے کے لیپ سے صیقل کیا ہوا۔ اسی آسن پر یوگ پتی مہیش جلوہ فرما ہوئے۔

Word by Word

• काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रम्: variegated with Kashmir gems, jewel-stones, siddha-gems and cat’s-eye
• काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रम्: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काश्मीर-रत्न + उपल + सिद्ध-रत्न + वैदूर्य + चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-समाससमूहः (काश्मीररत्नोपलैः सिद्धरत्नैः वैदूर्यैः च चित्रम्) विशेषण (आसनम्)

• सुधया: with nectar/ambrosia
• सुधया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• परिष्कृतम्: adorned/refined
• परिष्कृतम्: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (आसनम्)

• दिव्यासनम्: a divine seat
• दिव्यासनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्य + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (दिव्यम् आसनम्)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (pronoun)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• कल्पितम्: arranged/prepared
• कल्पितम्: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कॢप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (आसनम्)

• भुवा: by the earth/on the ground
• भुवा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘भूम्या’ इत्यर्थे

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• आस्थितः: sat/was seated
• आस्थितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘sat/remaining’

• योगपतिः: lord of yoga
• योगपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (योगस्य पतिः)

• महेशः: Maheśa
• महेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् ईशः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhavaṭa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A jeweled, multicolored divine seat laid upon the earth near Siddhavaṭa—Kashmir gemstones, vaidūrya, polished surface—Śiva as Yogapati seated with majestic stillness.

Characters & Entities

• Maheśa
• Śiva
• Yogapati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sanctity of place supports yoga: a consecrated seat and environment symbolize steadiness (āsana) and readiness for higher contemplation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting continues at/near Siddhavaṭa within the Kedārakhaṇḍa sacred geography, presenting it as a fit locus for yogic establishment.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed; the verse implicitly highlights the yogic discipline of establishing a proper āsana in a sanctified spot.