Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् । उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति

Transliteration

tāvattaṃ dadṛśe so'pi sthitaṃ dvāri bhayāvṛtam | uvāca kālo hi tadā yamaṃ vaivasvataṃ prati

Translation

اسی لمحے اُس نے بھی اُسے دروازے پر خوف میں گھرا ہوا کھڑا دیکھا۔ تب کال نے یمِ ویوَسوت سے خطاب کرکے کہا۔

Word by Word

• तावत्: then; at that time
• तावत्: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक/परिमाणवाचक) = indeclinable (temporal: 'then/so long')

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• ददृशे: saw
• ददृशे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अपि = 'also/even')

• स्थितम्: standing; stationed
• स्थितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तम्)

• द्वारि: at the door
• द्वारि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• भयावृतम्: overcome/covered with fear
• भयावृतम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आवृत (√वृ/वृञ् + क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (भयेन आवृतम् = 'covered by fear'); क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तम्/स्थितम्)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कालः: Kāla (Time/personified)
• कालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक)

• यमम्: Yama
• यमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वैवस्वतम्: son of Vivasvat; Vaivasvata
• वैवस्वतम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (यमम्)

• प्रति: towards; to
• प्रति: Sampradana (Recipient-direction/सम्प्रदान)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय (उपपद; 'towards')

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating; direct speech begins with Kāla addressing Yama

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At a doorway/threshold in a sacred Himalayan setting, a fearful figure stands; Kāla addresses Yama, establishing a tense cosmic courtroom atmosphere.

Characters & Entities

• Kāla
• Yama Vaivasvata
• Doorway (dvāra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

At the boundary of a sacred space, even cosmic powers are portrayed as pausing—highlighting the temple threshold as spiritually decisive.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra’s Śiva-mandira, especially its ‘threshold’ where the drama unfolds.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.