Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

मूर्द्धनिध्रियमाणानि सर्वतोग्राणि सर्वशः । ततो भेरीमहानादाः शंखाश्च विविधस्वनाः । पटहा गोमुखाश्चैव श्रृंगाणि विविधानि च

mūrddhanidhriyamāṇāni sarvatogrāṇi sarvaśaḥ | tato bherīmahānādāḥ śaṃkhāśca vividhasvanāḥ | paṭahā gomukhāścaiva śrṛṃgāṇi vividhāni ca

وہ سب اپنے سروں پر بلند کیے ہوئے، ہر سمت کو رخ کیے ہوئے تھے؛ تب بھیر یوں کی عظیم گرج سنائی دی، گوناگوں سروں والے شنکھ بج اٹھے؛ اور ساتھ ہی پٹہہ، گومکھ نرسنگے اور طرح طرح کے ترانے گونجنے لگے۔

मूर्द्धनिon the head
मूर्द्धनि:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
ध्रियमाणानिbeing held
ध्रियमाणानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
सर्वतःfrom all sides
सर्वतः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपसर्गार्थे/क्रियाविशेषण (adverb)
ग्राणिtaken/held (all around)
ग्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootग्र (धातु) + क्त (कृदन्त) / ग्राण (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) रूप; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (पाठभेदसम्भव)
सर्वशःin every way
सर्वशः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
ततःthen/thereupon
ततः:
Kriya-visheshana (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; ततः = तस्मात्/तदनन्तरम् (thereupon/then)
भेरीमहानादाःgreat-sounding kettledrums
भेरीमहानादाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभेरी (प्रातिपदिक) + महानाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयसमासभावः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृपद (enumeration)
शंखाःconches
शंखाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशंख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
विविधस्वनाःof various sounds
विविधस्वनाः:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (शंखाः)
पटहाःdrums
पटहाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपटह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
गोमुखाःcow-faced horns (gomukha instruments)
गोमुखाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषसमास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed/just
एव:
Avadharana (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
श्रृंगाणिhorns
श्रृंगाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रृंग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
विविधानिvarious
विविधानि:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (श्रृंगाणि)
and
:
Samuccaya (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha kṣetra)

Type: kshetra

Scene: A gaṇa-procession with instruments held high: massive bhērīs, conches, paṭahas, gomukha-horns, and trumpets pointing in all directions, filling the sky with ceremonial war-sound.

B
Bherī (kettle-drum)
Ś
Śaṅkha (conch)
P
Paṭaha (drum)
G
Gomukha (horn)
Ś
Śṛṅga (horn/trumpet)

FAQs

The thunder of sacred instruments signifies a turning point where divine will becomes manifest—dharma announces itself unmistakably.

The Kedārakhaṇḍa narrative context is sacred, but this verse highlights the martial-spectral soundscape rather than a tīrtha.

None; it describes instruments and their resounding in the march toward the yajña.