Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

कोपान्निःश्वसितेनैव रुद्रस्य च महात्मनः । जातं ज्वराणां च शतं सन्निपातास्त्रयोदश

Transliteration

kopānniḥśvasitenaiva rudrasya ca mahātmanaḥ | jātaṃ jvarāṇāṃ ca śataṃ sannipātāstrayodaśa

Translation

عظیم الروح رودر کے غضب آلود سانس ہی سے سو طرح کے بخار پیدا ہوئے، اور تیرہ سَنّیپات (مہلک عوارض) بھی وجود میں آئے۔

Word by Word

• कोपात्: from anger
• कोपात्: Apadana (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ/कारणे

• निःश्वसितेन: by (his) exhalation/breath
• निःश्वसितेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: निःश्वसित (प्रातिपदिक) < निः+श्वस् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; साधन/हेतौ

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारणार्थक (emphatic particle)

• रुद्रस्य: of Rudra
• रुद्रस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• महात्मनः: of the great-souled (one)
• महात्मनः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक) = महा + आत्मन्
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—महान् आत्मा यस्य (कर्मधारय/बहुव्रीह्यर्थे विशेषण)

• जातम्: was produced; arose
• जातम्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: जात (कृदन्त-प्रातिपदिक) < जन् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे—‘was born/produced’ (finite-verb sense)

• ज्वराणाम्: of fevers
• ज्वराणाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-नाम

• सन्निपाताः: (types of) combined fevers; complications
• सन्निपाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्निपात (प्रातिपदिक) < सम्+नि+पत् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रयोदश: thirteen
• त्रयोदश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोदश (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे; द्विगु-समासः—त्रयः + दश

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution within Māheśvarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage-audience

Visual Art Cues

Scene: Rudra exhales in anger; from the breath stream emerge personified fevers—fiery, smoky beings—along with thirteen composite afflictions, swirling like a dark-red cloud around him.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• Jvara (fever/affliction)
• Sannipāta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas depict cosmic order as responsive—disharmony and insult to the sacred can manifest as suffering, urging humility and reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakhaṇḍa’s broader frame is the Kedāra sacred region; this verse itself is not a tīrtha-phalāśruti.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a mythic etiological description of afflictions.