Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

गणास्तत्रायूते द्वे च तदद्भुतमिवाभवत् । ते सर्व ऋषयो देवा इंद्राद्याः समरुद्गणाः

Transliteration

gaṇāstatrāyūte dve ca tadadbhutamivābhavat | te sarva ṛṣayo devā iṃdrādyāḥ samarudgaṇāḥ

Translation

وہاں گنوں کے دو گروہ نمودار ہوئے، یہ واقعی حیران کن تھا۔ تمام رشی اور دیوتا وہاں موجود تھے—اندر اور باقی سب، مروتوں کے گروہوں کے ساتھ۔

Word by Word

• गणाः: groups, hosts
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय — locative adverb

• आयुते: in (the count of) ten-thousands; as ‘ayuta’ measure
• आयुते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular; संख्यावाचक

• द्वे: two
• द्वे: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन — N/Acc dual; विशेषण (आयुते) / संख्या-निर्देश

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय — conjunction

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — N/Acc singular; संकेत

• अद्भुतम्: wonderful, astonishing
• अद्भुतम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (तत्)

• इव: as if, like
• इव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय — particle of comparison

• अभवत्: became, happened
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन — Imperfect, 3rd sg

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Pronoun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural; विशेषण (ऋषयः/देवाः)

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• इन्द्राद्याः: Indra and the others
• इन्द्राद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural; समासः तत्पुरुषः (इन्द्रः आदिः येषाम्)

• समरुद्गणाः: together with the hosts of Maruts
• समरुद्गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स (उपसर्ग/सह-अर्थ) + मरुत् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural; समासः तत्पुरुषः (मरुद्गणैः सह / मरुद्गणयुक्ताः)

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa, per Māheśvarakhaṇḍa convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After devastation, a wondrous reversal: two myriads of gaṇas appear; the scene widens to include ṛṣis and devas—Indra with the Maruts—forming a grand celestial congregation.

Characters & Entities

• Gaṇas
• Ṛṣis
• Devas
• Indra
• Maruts

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine order includes Śiva’s gaṇas and the devas; when dharma is disturbed, cosmic forces converge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is event-focused (Dakṣa-yajña); Kedārakhaṇḍa provides the broader sacred context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it enumerates the supernatural assembly and presence of divine beings.