Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

Transliteration

mama smaraṇamātreṇa vibhraṣṭā hi tapasvinaḥ | tvameva jānāsi hare mama vīryaparākramau

Translation

محض میرا یاد کرنا ہی تپسویوں کو ریاضت سے گرا دیتا ہے؛ اے ہری، میری قوت اور پرाकرم کو تو ہی جانتا ہے۔

Word by Word

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, षष्ठी (Genitive)

• स्मरणमात्रेण: by mere remembrance
• स्मरणमात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्मरण + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (स्मरणस्य मात्रम्), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (Instrumental)

• विभ्रष्टाः: have fallen/strayed
• विभ्रष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि√भ्रंश्/भ्रश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘fallen/deviated’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

• तपस्विनः: ascetics
• तपस्विनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (Nominative)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा (Nominative)

• एव: alone/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (restrictive particle)

• जानासि: you know
• जानासि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• हरे: O Hari
• हरे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, सम्बोधन (Vocative)

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, षष्ठी (Genitive)

• वीर्यपराक्रमौ: valor and prowess
• वीर्यपराक्रमौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर्य + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्वः (वीर्यं च पराक्रमश्च), पुंलिङ्ग, द्विवचन, द्वितीया (Accusative)

Speaker

Madana (Kāma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A powerful being boasts that mere remembrance of them causes ascetics to slip from austerity, addressing Hari as the one who truly knows their prowess; the scene balances ascetic imagery with a flash of irresistible radiance.

Characters & Entities

• Madana (Kāma)
• Hari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Uncontrolled desire can derail spiritual practice; guarding the mind is essential to protect tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is praised in this verse; it is part of Kedāra Khaṇḍa’s mythic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the psychological-spiritual effect of desire on ascetics.