Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 105

Devanagari script

एवम श्वास्य तां साध्वी गिरिजां रतिरंजसा । तपस्तेपे च सुमहत्पतिं प्राप्तुं सुमध्यमा

Transliteration

evama śvāsya tāṃ sādhvī girijāṃ ratiraṃjasā | tapastepe ca sumahatpatiṃ prāptuṃ sumadhyamā

Translation

یوں اُس سادھوی (رتی) کو فوراً تسلی دے کر، باریک کمر والی گریجا نے اپنے پتی کو دوبارہ پانے کی خاطر نہایت عظیم تپسیا اختیار کی۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• आश्वास्य: having consoled
• आश्वास्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√श्वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); परस्मैपदी; ‘having consoled/encouraged’

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• साध्वी: the virtuous woman
• साध्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन

• गिरिजाम्: Giri-jā (Pārvatī)
• गिरिजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरिजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• रतिḥ: Rati
• रतिḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन

• अञ्जसा: easily, directly
• अञ्जसा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अञ्जसा (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; साधन/प्रकारवाचक (adverb: easily/straightway)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• सुमहत्-पतिम्: the very great lord (husband)
• सुमहत्-पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु-महत् (विशेषण-प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समास (‘very great’ + ‘lord/husband’)

• प्राप्तुम्: to attain
• प्राप्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to obtain/attain’

• सुमध्यमा: the slender-waisted lady
• सुमध्यमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-मध्यमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारय (‘having a beautiful/slender waist’)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to sages (Mahēśvara Khaṇḍa default)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha-kṣetra (narrative setting)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Rati, recently consoled, turns inward and begins severe austerities in a Himalayan Śiva-landscape—snow ridges, dark stone, bilva and rudrākṣa imagery—her posture steady, face marked by grief and resolve.

Characters & Entities

• Rati
• Pati (Madana/Kāma implied)
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Determined dharmic effort—especially tapas—transforms suffering into a path of spiritual power and restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra Khaṇḍa frame situates the power of austerity within the Kedāra sacred region associated with Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerities) undertaken with a clear vow-like intention.