Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा । त्रिशूलेनाहनच्छंभुः सगजं तमपातयत्

Transliteration

tasya dṛṣṭvā hyajeyatvaṃ gajārūḍhasya tattadā | triśūlenāhanacchaṃbhuḥ sagajaṃ tamapātayat

Translation

تب ہاتھی پر سوار اس کی ناقابلِ شکست حالت دیکھ کر، شمبھو نے ترشول سے ضرب لگائی اور اسے ہاتھی سمیت گرا دیا۔

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakāla-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• हि: indeed
• हि: Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• अजेयत्वम्: invincibility
• अजेयत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अ + जेय (कृदन्त/प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (abstract noun)

• गजारूढस्य: of the one mounted on an elephant
• गजारूढस्य: Sambandha (Genitive qualifier/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: गज (प्रातिपदिक) + आरूढ (कृदन्त, क्त)
• Form: सप्तमी/तत्पुरुषसदृश (गजे आरूढः) प्रयोगः; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण

• तत्: then
• तत्: Kāla-adhikaraṇa (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (then/at that time)

• तदा: at that time
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• त्रिशूलेन: with a trident
• त्रिशूलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अहनत्: struck
• अहनत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सगजम्: together with (his) elephant
• सगजम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गसदृश) + गज (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास (सह गजेन); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपातयत्: caused to fall, felled
• अपातयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + पत् (धातु) (णिच् causative)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

Speaker

Lomaśa (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śambhu, perceiving the elephant-mounted warrior’s seeming invincibility, strikes decisively with the triśūla, felling both rider and elephant—an iconic moment of divine intervention and turning point in the līlā.

Characters & Entities

• Śiva (Śambhu)
• Triśūla
• Gaṇeśa
• Gaja (elephant)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva restores cosmic order: even the seemingly invincible is subdued when dharma requires correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within Kedārakhaṇḍa, contributing to Kedāra’s sacred narrative tapestry.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a narrative action within the mythic account.