Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

आराधयामि देवेशं प्रत्यक्चित्तमुमापतिम् । समस्तक्लेशविच्छेदकारणं जगतां गुरुम्

Transliteration

ārādhayāmi deveśaṃ pratyakcittamumāpatim | samastakleśavicchedakāraṇaṃ jagatāṃ gurum

Translation

میں دیوتاؤں کے ایشور—اُماپتی—کی آرادھنا کرتا ہوں، جو اندر کی طرف مُڑے ہوئے چِت میں ساک્ષات ہوتا ہے؛ جو سب کلیشوں کے چھیدن کا سبب اور جہانوں کا گرو ہے۔

Word by Word

• आराधयामि: I worship
• आराधयामि: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु)
• Form: लट् लकार (Present); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवेशम्: Lord of gods
• देवेशम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् ईशः)

• प्रत्यक्चित्तम्: whose mind is inward-turned
• प्रत्यक्चित्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘umāpatim’)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यक् (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (प्रत्यक् चित्तम् = inward-turned mind)

• उमापतिम्: husband of Umā (Śiva)
• उमापतिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उमायाः पतिः)

• समस्तक्लेशविच्छेदकारणम्: cause of the removal of all afflictions
• समस्तक्लेशविच्छेदकारणम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: समस्त (प्रातिपदिक) + क्लेश (प्रातिपदिक) + विच्छेद (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—समस्तानां क्लेशानां विच्छेदस्य कारणम्

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• गुरुम्: teacher
• गुरुम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

Speaker

Kuśadhvaja

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hṛdaya-kṣetra (inner heart as kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A meditator sits in padmāsana; within the heart-lotus appears Umāpati with Umā, radiant yet tranquil; threads of darkness labeled ‘kleśa’ are severed by a beam of Śiva’s light; the cosmos bows subtly to ‘jagad-guru’.

Characters & Entities

• Śiva
• Umāpati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship of Śiva is both devotional and inward: realizing Him within consciousness removes all spiritual afflictions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific location is named; the verse emphasizes the inner tīrtha—turning the mind inward to the Lord.

What ritualistic prescription is mentioned?

Continuous ārādhana (worship/propitiation) of Umāpati with inward-focused mind (pratyakcitta).