Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 52

Devanagari script

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

Transliteration

atha kāle tu saṃprāpte pramīto'haṃ nṛpālaye | jāto jātismārastāvadānartādhipateḥ sutaḥ

Translation

پھر جب وقت پورا ہوا تو میں شاہی محل میں وفات پا گیا؛ اس کے بعد میں آنرت کے حاکم کا بیٹا بن کر پیدا ہوا، اور مجھے پچھلے جنم کی یاد باقی رہی۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence/then)

• काले: at the time
• काले: Adhikarana (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक (emphatic/contrastive particle)

• संप्राप्ते: when (it) had arrived
• संप्राप्ते: Adhikarana (Time qualifier/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; ‘काले’ इति विशेषण (agreeing with kāle)

• प्रमीतः: (I) died
• प्रमीतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-मी (धातु) → प्रमीत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘मृतः’ अर्थे (past participle used predicatively)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• नृपालये: in the king’s palace
• नृपालये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नृप + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नृपस्य आलयः); पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

• जातः: was born
• जातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विधेय (predicative)

• जातिस्मारः: one who remembers former births
• जातिस्मारः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाति + स्मार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जातिं स्मरति इति/जातिस्मरणसमर्थः); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘अहम्’ इति विशेषण

• तावत्: then/at that time
• तावत्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/परिमाण-शब्द)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि (so long/then)

• आनर्ताधिपतेः: of the lord of Ānarta
• आनर्ताधिपतेः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनर्त + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आनर्तस्य अधिपतिः); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन

• सुतः: a son
• सुतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विधेय)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विधेय (predicate nominative)

Speaker

Unspecified narrator (first-person)

Skanda Dialogue

Listener: A sage/assembly (contextual; not specified in the verse)

Visual Art Cues

Scene: A soul departing in a royal palace, then a luminous rebirth scene in the house of the lord of Ānarta; the child’s eyes suggest uncanny remembrance of a former life.

Characters & Entities

• Ānarta (region/kingdom)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions carry across lifetimes; Purāṇas often show karmic results through rebirth and jātismara memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is identified in this verse; it situates the narrator in Ānarta to continue the māhātmya storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse establishes karmic continuity for the ensuing worship practice.