Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 125

इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः । सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः । स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

iti proktaṃ mayā viprā guptakṣetraṃ samāsataḥ | saptakrośapramāṇaṃ ca kṣetrasyāsya purā dvijāḥ | svayaṃbhuvā proktamidaṃ sarvakāmārthasiddhidam

یوں، اے وِپرو (برہمنو)، میں نے اختصار کے ساتھ گپتکشیتر کا بیان کیا۔ قدیم زمانے میں، اے دِوِجو (دو بار جنمے)، اس مقدّس علاقے کی حد سات کروش بتائی گئی تھی۔ یہ سویمبھُو (برہما) نے سکھایا تھا، اور یہ سب مقاصد و آرزوؤں کی تکمیل عطا کرتا ہے۔

itithus
iti:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
proktamwas said
proktam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vac (वच् धातु)
Formकृदन्त-क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि प्रयोगे मुख्यवाक्य-क्रियासदृश
mayāby me
mayā:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), उत्तमपुरुष-सर्वनाम
viprāḥO brāhmaṇas
viprāḥ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन/प्रथमा बहुवचन (Vocative/Nominative Plural; address)
gupta-kṣetramthe hidden sacred field
gupta-kṣetram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgupta (कृदन्त, √gup) + kṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); कर्मधारय (guptaṃ kṣetram)
samāsataḥbriefly
samāsataḥ:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsamāsa (प्रातिपदिक) + tas (तस्-प्रत्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय, प्रकारे/संक्षेपे (in brief)
sapta-krośa-pramāṇam(its) measure of seven krośas
sapta-krośa-pramāṇam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsapta (संख्या) + krośa (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (sapta-krośasya pramāṇam = measure of seven krośas)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
kṣetrasyaof the field
kṣetrasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
asyaof this
asya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular), सर्वनाम
purāformerly
purā:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: formerly)
dvijāḥO twice-born
dvijāḥ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन/प्रथमा बहुवचन (Vocative/Nominative Plural; address)
svayaṃbhuvāby Svayaṃbhū (Brahmā)
svayaṃbhuvā:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootsvayaṃbhū (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
proktamwas said
proktam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vac (वच् धातु)
Formकृदन्त-क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
idamthis
idam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular), सर्वनाम
sarva-kāma-artha-siddhi-damgranting fulfillment of all desires and aims
sarva-kāma-artha-siddhi-dam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + kāma (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + siddhi (प्रातिपदिक) + da (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (sarveṣāṃ kāmānām arthānāṃ ca siddhiṃ dadāti iti)

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing sages/brāhmaṇas

Tirtha: Guptakṣetra

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇas (viprāḥ/dvijāḥ)

Scene: A map-like sacred mandala: seven-krośa circuit marked by shrines, trees, and tīrthas; Skanda (or narrator-sage) instructing assembled brāhmaṇas; Brahmā in a visionary inset indicating ancient proclamation.

G
Guptakṣetra
S
Svayaṃbhū (Brahmā)

FAQs

A kṣetra’s sanctity includes defined sacred geography, and remembering it is said to grant comprehensive life-fulfillment (kāma and artha) aligned with dharma.

Guptakṣetra, described as a seven-krośa sacred region.

No specific ritual; it provides the kṣetra’s description and its promised fruit.