Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

ब्रह्मचारिव्रतं यस्मादहं सततमास्थितः । इत्युक्त्वाभ्यर्च्य तल्लिंगं प्रणिपत्य च दण्डवत्

Transliteration

brahmacārivrataṃ yasmādahaṃ satatamāsthitaḥ | ityuktvābhyarcya talliṃgaṃ praṇipatya ca daṇḍavat

Translation

یہ کہہ کر کہ ‘کیونکہ میں ہمیشہ برہماچریہ کے ورت میں قائم رہا ہوں’ اُس نے اُس لِنگ کی پوجا کی، پھر دَندوت کی طرح پورے بدن سے سجدہ کیا۔

Word by Word

• ब्रह्मचारिव्रतम्: the vow of celibate-studentship
• ब्रह्मचारिव्रतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारि (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मचारिणः व्रतम्); नपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, द्वितीया — Accusative singular

• यस्मात्: because (of which)
• यस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसक/पुंलिङ्गे; एकवचनम्, पञ्चमी — Ablative singular ‘because/from which’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, प्रथमा — Nominative singular

• सततम्: always/constantly
• सततम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb)

• आस्थितः: having undertaken (it)
• आस्थितः: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Adjective
• Root: आ + स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गम्, एकवचनम्, प्रथमा — ‘having undertaken/observing’, nominative singular

• इति: thus
• इति: Sambandha/Marker (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक-अव्ययम् (quotative)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् (absolutive/gerund) — ‘having said’

• अभ्यर्च्य: having worshipped
• अभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + अर्च् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्षम् (gerund) — ‘having worshipped’

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, द्वितीया — Accusative singular (qualifying ‘liṅgam’)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, द्वितीया — Accusative singular

• प्रणिपत्य: having prostrated
• प्रणिपत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नि + पत् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्तम् (gerund) — ‘having bowed down’

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• दण्डवत्: like a staff (flat, fully prostrate)
• दण्डवत्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दण्डवत् (अव्यय/तद्धितान्त-निपातवत्)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: ‘like a staff’, i.e., fully stretched)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: The hero, having declared lifelong brahmacarya, performs worship to the liṅga and then lies fully prostrate, body straight like a staff, in complete surrender.

Characters & Entities

• Liṅga
• Brahmacarya-vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast brahmacarya, combined with humble liṅga-worship and full prostration, is presented as a powerful foundation for spiritual accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse focuses on liṅga-worship within the Kaumārikākhaṇḍa narrative; a specific named tīrtha is not explicit in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-abhyarcana (worship) followed by daṇḍavat-praṇāma (full prostration).