Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

योऽसौ हरकंठभवविषादासीत्सुदुर्धरः । पीतक्रोधस्वभावे च सौम्यासीत्कालिका तदा

Transliteration

yo'sau harakaṃṭhabhavaviṣādāsītsudurdharaḥ | pītakrodhasvabhāve ca saumyāsītkālikā tadā

Translation

ہَر کے گلے میں اٹھنے والا وہ ناقابلِ برداشت، زہر سے پیدا شدہ غم—جب غضب پی لیا گیا—تب کالیکا اپنی فطرت میں ہی نرم و مبارک ہو گئی۔

Word by Word

• यः: who/which
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ (demonstrative)

• हरकण्ठभवविषादः: the sorrow arising from Hara’s throat (i.e., from Nīlakaṇṭha episode)
• हरकण्ठभवविषादः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरकण्ठ (प्रातिपदिक) + भव (प्रातिपदिक) + विषाद (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (बहुपद-तत्पुरुष; अर्थतः: हरकण्ठात् भवः विषादः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• सुदुर्धरः: very hard to bear
• सुदुर्धरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर्धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (विषादस्य)

• पीतक्रोधस्वभावे: in the state/nature of (having) drunk anger
• पीतक्रोधस्वभावे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पीत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + क्रोध (प्रातिपदिक) + स्वभाव (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष; अर्थतः: पीतः क्रोधः यस्य सः/तस्य स्वभावः), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• सौम्या: gentle/benign
• सौम्या: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कालिकायाः)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• कालिका: Kālikā
• कालिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A visual shift: Kālikā’s fierce aura subsides; her face softens into a gentle, auspicious Devī. Behind, a symbolic blue-black throat of Hara (Śiva) and a fading poison-cloud indicate the source of sorrow now neutralized.

Characters & Entities

• Hara
• Śiva
• Kālikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When the root of wrath is absorbed and transformed, even fierce energies reveal their benevolent, protective aspect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific location is praised in this verse; it focuses on deity-transformation imagery.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.