Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यतः । उत्थाय गत्वा देव्यास्तं वव्रे भीमात्म जात्मजम्

Transliteration

tatastadvacanaṃ śrutvā vijayaḥ svapnamadhyataḥ | utthāya gatvā devyāstaṃ vavre bhīmātma jātmajam

Translation

وہ کلمات سن کر وجے خواب کے بیچ سے جاگ اٹھا۔ اٹھ کر باہر گیا اور دیوی کے اشارے کے مطابق اس زور آور طبیعت والے مرد کے بیٹے کو مددگار کے طور پر طلب کیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमवाचक (then)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; 'वचनम्' इत्यस्य विशेषणम्

• वचनम्: statement/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), श्रु (to hear)

• विजयः: Vijaya
• विजयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• स्वप्न: of (the) dream
• स्वप्न: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन (समासपूर्वपद)

• मध्यतः: from the midst of the dream
• मध्यतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय; तद्धितान्त (तस्) = 'from the middle'; समास: स्वप्न-मध्यतः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive), उत्-स्था (to rise up)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive), गम् (to go)

• देव्याः: of the goddess
• देव्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• वव्रे: chose/asked for
• वव्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु; वृञ् वरणे)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: वृ (to choose/seek)

• भीम: terrible/mighty
• भीम: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (समासपूर्वपद)

• आत्म: of formidable nature
• आत्म: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समास: भीम-आत्मन् (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः)

• जात्मजम्: son
• जात्मजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जात + मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समास: जात-मज (जातः + मजः = पुत्रः), तत्पुरुष; अर्थे 'पुत्रम्'

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhamātā-kshetra (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vijaya awakens abruptly, sits up from sleep, then steps out into the early dawn to find the indicated strong-natured man’s son; urgency and resolve on his face.

Characters & Entities

• Vijaya
• Devī
• Helper devotee (later linked with Barbarīka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine guidance must be translated into prompt, disciplined action for sādhana to succeed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the Kāśī-centered account, moving from dream-instruction toward practice at the Goddess’s precinct.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is detailed; it emphasizes acting upon the Goddess’s directive by securing the appointed assistance.